Nóng hay lạnh là so với nước xung quanh
Dòng biển là dòng nước chảy trong biển và đại dương. Gió thường xuyên, chênh lệch nhiệt độ, độ muối và các điều kiện khác góp phần tạo chuyển động. Một dòng được gọi nóng hay lạnh theo tương quan với nước xung quanh, không chỉ căn cứ một ngưỡng nhiệt độ cố định.
Nhiều dòng nóng đưa nước từ vùng vĩ độ thấp về vĩ độ cao; nhiều dòng lạnh đi theo chiều ngược lại. Ở vùng gió mùa còn có dòng đổi hướng theo mùa. Để đọc trường hợp cụ thể phải theo mũi tên trên bản đồ, không thay mọi hướng bằng một quy tắc duy nhất.
Bài luyện
Một dòng có nhiệt độ 18°C, nước xung quanh cùng tầng có nhiệt độ 12°C. Theo cách phân biệt trong bài, dòng ấy thuộc loại nào?
Không có ngưỡng 20°C dùng chung. Phải so với nước xung quanh; 18°C cao hơn 12°C trong dữ kiện.
Nước xung quanh lạnh hơn dòng 6°C nghĩa là dòng ấm hơn xung quanh, nên là dòng nóng tương đối.
Theo tiêu chí đang xét, nhiệt độ 18°C so với 12°C của nước xung quanh cùng tầng đã cho căn cứ gọi dòng nóng; độ muối không thay thế tiêu chí này.
Đúng. 18°C cao hơn 12°C của nước xung quanh cùng tầng, nên đây là dòng nóng tương đối.
Lời giải
18°C cao hơn 12°C của nước xung quanh cùng cơ sở so sánh, nên đây là dòng nóng tương đối. Tên nóng – lạnh không dựa vào một ngưỡng nhiệt duy nhất toàn cầu.
Đọc bản đồ theo từng dòng
Dùng hình 12.5 trang 43 SGK, trích nguyên bản dưới đây: tìm đại dương, đọc chú giải màu và theo đầu mũi tên để xác định hướng. Mở hình lớn để đọc tên dòng và đầu mũi tên. Gơn-xtơ-rim trong Đại Tây Dương và Cư-rô-si-ô ở phía tây Bắc Thái Bình Dương là các dòng nóng; Pê-ru dọc phía tây Nam Mỹ là dòng lạnh.
Không coi mọi dòng đều song song với kinh tuyến. Dòng có thể đổi hướng và tạo vòng hoàn lưu. Khi nhận xét một nơi ven biển, cần đối chiếu thêm gió, địa hình và điều kiện nhiệt – ẩm. Có thể dùng liên kết sách chính thức ở dưới để đối chiếu.
Bài luyện
Căn cứ trực tiếp để đọc hướng một dòng cụ thể trên bản đồ là gì?
Dòng nóng không phải ở mọi nơi đều đi thẳng về Bắc Cực.
Màu trong chú giải phân biệt dòng nóng và lạnh; hướng chuyển động phải đọc theo đầu mũi tên.
Đúng. Cần đọc biểu hiện cụ thể trên nguồn.
Không thể suy hướng mọi dòng chỉ từ vĩ độ nơi xuất phát; phải theo mũi tên của dòng cụ thể.
Lời giải
Hướng của dòng trên bản đồ được biểu hiện bằng mũi tên. Đọc cùng vị trí và chú giải để tránh áp dụng máy móc xu hướng khái quát.
Biển cung cấp tài nguyên và không gian hoạt động
Biển cung cấp nguồn lợi sinh vật, khoáng sản và năng lượng; là môi trường cho giao thông vận tải, du lịch, đánh bắt, nuôi trồng thủy sản. Đại dương còn góp phần điều hòa khí hậu và duy trì đa dạng sinh học.
Các vai trò liên hệ nhau. Ô nhiễm có thể làm suy giảm nguồn lợi và ảnh hưởng du lịch, nuôi trồng. Khai thác cần xét khả năng phục hồi và tác động môi trường, không chỉ sản lượng thu được trước mắt.
Bài luyện
Phương án nào nêu đủ hơn vai trò của biển trong tình huống phát triển một vùng ven bờ?
Nguồn lợi có giới hạn và có thể bị suy giảm.
Đúng. Cần xét nhiều chức năng có quan hệ.
Cách này bỏ nhiều vai trò và tác động quan trọng.
Du lịch là một vai trò, nhưng cần xét thêm nguồn lợi sinh vật, giao thông, điều hòa khí hậu và môi trường sống.
Lời giải
Biển vừa cung cấp tài nguyên, vừa là không gian kinh tế và bộ phận môi trường tự nhiên. Đánh giá phát triển cần xem các vai trò, tác động ấy cùng nhau.
Bài luyện
Vì sao phải dùng nguồn lợi biển hợp lí?
Đúng. Cần xét khả năng phục hồi và tác động dài hạn.
Nguồn lợi sinh vật có khả năng phục hồi trong điều kiện phù hợp. Sử dụng hợp lí cần điều chỉnh khai thác và bảo vệ môi trường, không đồng nghĩa loại bỏ mọi hoạt động.
Giảm ô nhiễm là cần thiết nhưng còn phải xét mức khai thác và khả năng phục hồi; một biện pháp riêng chưa đủ.
Khai thác quá mức có thể làm suy giảm nguồn lợi.
Lời giải
Tài nguyên biển và khả năng chịu tác động không vô hạn. Sử dụng hợp lí giúp duy trì nguồn lợi và hạn chế tác động tới các hoạt động, môi trường liên quan.
Đang học