Giữ cùng tiêu chí khi so sánh
Hai trạm B và C dưới đây đều là dữ liệu do BTVN đặt để luyện tập. Giả thiết B thuộc khu vực ôn đới sâu trong lục địa, C thuộc khu vực ôn đới ven biển chịu ảnh hưởng hải dương. Không gắn chúng với một thành phố thật.
So sánh theo thứ tự: nhiệt độ tháng cao nhất, thấp nhất, biên độ năm; tổng mưa năm; mức tập trung mưa theo tháng. Đọc cùng một tiêu chí ở cả hai trạm để tránh so nhiệt độ của trạm này với lượng mưa của trạm kia.
Trạm B: chênh lệch nhiệt rõ
Đường nhiệt độ xuống thấp vào đầu và cuối năm, cao hơn ở giữa năm. Giá trị thấp nhất −12°C, cao nhất 20°C nên biên độ là 32°C. Tổng mưa năm 470 mm, các tháng giữa năm mưa nhiều hơn các tháng đầu năm.
Trạm C: nhiệt độ điều hòa hơn
Nhiệt độ thấp nhất 7°C, cao nhất 17°C nên biên độ 10°C. Tổng mưa năm 1 125 mm; các tháng đều có mưa và cao hơn vào thời kì cuối năm. Khi so với B, trạm C có mùa lạnh ấm hơn, mùa nóng mát hơn và biên độ nhỏ hơn.
Bài luyện
Biên độ nhiệt năm của B lớn hơn C bao nhiêu?
3°C là chênh giữa hai nhiệt độ tháng cao nhất, không phải chênh biên độ.
19°C là chênh giữa hai nhiệt độ tháng thấp nhất, khác yêu cầu.
Đó là tổng hai biên độ, không phải chênh lệch.
Đúng. B có biên độ 32°C, C có 10°C; chênh 22°C.
Lời giải
Biên độ B là $20-(-12)=32$°C. Biên độ C là $17-7=10$°C. B lớn hơn C $32-10=22$°C.
Liên hệ biểu đồ với điều kiện đã cho
Trong giả thiết, B sâu trong lục địa nên ít chịu tác động điều hòa của biển, dao động nhiệt theo năm lớn. C ven biển chịu ảnh hưởng hải dương nên biên độ nhỏ hơn. Đây là cách kết hợp biểu hiện trên biểu đồ với điều kiện địa lí được cho.
Tổng mưa của C lớn hơn B không có nghĩa mọi tháng C đều mưa gấp cùng một số lần. Muốn so từng tháng phải đọc cặp cột tương ứng; không dùng tỉ số tổng năm thay thế toàn bộ chế độ mưa.
Bài luyện
Nhận xét nào kết hợp đúng biểu đồ với giả thiết vị trí?
Nhiệt độ tháng thấp nhất của C là 7°C, cao hơn −12°C của B; ảnh hưởng điều hòa của biển phù hợp biên độ nhỏ hơn ở C trong giả thiết.
Tổng mưa không thay cho số liệu nhiệt độ. C có biên độ 10°C, nhỏ hơn 32°C của B.
Đúng. Biểu đồ cho C biên độ 10°C và B 32°C, phù hợp giả thiết C ven biển, B sâu trong lục địa.
Đất nhận và mất nhiệt nhanh hơn nước; B có biên độ 32°C lớn hơn 10°C của C, ngược nhận định này.
Lời giải
C có biên độ 10°C, thấp hơn 32°C của B. Với giả thiết C ven biển và B sâu trong lục địa, khác biệt ấy phù hợp ảnh hưởng điều hòa nhiệt của biển.
Bài luyện
Tổng lượng mưa năm của C lớn hơn B bao nhiêu?
Đây là tổng mưa của riêng B, không phải chênh lệch.
Đúng. 1 125 − 470 = 655 mm.
Đây là tổng lượng mưa của hai trạm cộng lại.
Phép trừ lượng mưa phải giữ đơn vị mm, không dùng °C.
Lời giải
Chênh lệch tổng mưa năm là $1\,125-470=655$ mm. Kết quả cho biết chênh tổng, chưa cho biết mọi tháng khác nhau theo cùng một tỉ lệ.
Bài luyện
Để nhận xét C có mưa đều hơn B hay không, cần ưu tiên thông tin nào?
Đúng. Cần xét phân bố cả 12 tháng và mức tập trung theo mùa ở từng trạm; tổng mưa năm của B và C khác nhau.
Một tháng cực đại chưa cho biết lượng mưa 11 tháng còn lại và mức tập trung theo mùa của cả năm.
Tổng năm không cho biết mưa phân bố đều hay tập trung vào một số tháng.
Các tháng đều có mưa vẫn có thể chênh nhau nhiều. Cần xét mức phân bố qua các tháng, không chỉ có hay không mưa.
Lời giải
Mưa đều hay tập trung theo mùa là nhận xét về phân bố qua cả 12 tháng. Cần đọc lượng mưa các tháng ở từng trạm và xét mức tập trung tương đối so với tổng mưa năm của trạm đó. Chỉ tổng năm, một tháng cực đại hoặc việc tháng nào cũng có mưa đều chưa đủ kết luận.
Đang học