Quy mô và sự phát triển dân số thế giới

Quy mô dân số là số người của một lãnh thổ ở thời điểm được xác định. Trong năm có người sinh ra, qua đời, chuyển đến và chuyển đi nên số dân không đứng yên. Khi tính nhiều chỉ tiêu theo năm, sử dụng dân số trung bình; có thể lấy gần đúng bằng dân số giữa năm theo cách bài học hướng dẫn. Từ khoảng giữa thế kỉ XX, dân số thế giới tăng nhanh; sau đó nhịp tăng chậm lại. Tăng chậm hơn chưa có nghĩa tổng số dân đã giảm. Một quốc gia cũng có thể có diễn biến khác với xu hướng chung thế giới.

Bảng sau theo bảng 19 SGK Địa lí 10, đơn vị tỉ người. Cột 2050 là dự báo ghi trong sách; không phải kết quả đã quan sát hoặc một dự báo vừa công bố. | Năm | Toàn thế giới | Nhóm phát triển | Nhóm đang phát triển | |---|---|---|---| | 1950 | 2,5 | 0,8 | 1,7 | | 2000 | 6,2 | 1,2 | 5,0 | | 2020 | 7,8 | 1,3 | 6,5 | | 2050, dự báo trong SGK | 9,7 | 1,3 | 8,4 | Khi nhận xét giai đoạn 1950–2020, chỉ dùng ba hàng đến 2020. Chênh lệch hai mốc cho mức tăng tuyệt đối; muốn tính tăng bao nhiêu lần thì lấy số cuối chia số đầu.

Trục ngang đặt các năm theo khoảng thời gian thực: 1950–2000 dài hơn 2000–2020. Đường liền thể hiện các mốc đến 2020 của bảng; đường đứt đi tới cột dự báo 2050. Không đọc đường nối giữa các mốc thành số đo chính xác của mọi năm ở giữa. Để tự dựng biểu đồ, chuẩn bị giấy hoặc công cụ vẽ, đặt năm trên trục ngang và tỉ người trên trục đứng. Chấm đúng các giá trị, nối các mốc đến 2020; dùng nét đứt riêng cho phần dự báo, thêm tên và nguồn. Kiểm lại khoảng năm, đơn vị và từng điểm với bảng. Trong bảng, nhóm đang phát triển tăng từ 1,7 lên 6,5 tỉ người, còn nhóm phát triển từ 0,8 lên 1,3 tỉ người giai đoạn 1950–2020. Sự khác nhau ấy cần được giải thích bằng sinh, tử, di cư và điều kiện kinh tế – xã hội, không chỉ bằng tên nhóm.