Các nhân tố và sự phân bố lượng mưa

Mưa liên quan đến không khí ẩm được làm lạnh, ngưng tụ và những điều kiện để các hạt nước hoặc tinh thể băng phát triển rồi rơi xuống. Vì vậy, muốn giải thích lượng mưa cần xét nguồn ẩm, chuyển động không khí và điều kiện địa phương. Chỉ biết một nơi gần biển chưa đủ kết luận nơi ấy luôn mưa nhiều.

| Nhân tố | Cách tác động khái quát | |---|---| | Khí áp | Vùng không khí bốc lên thường thuận lợi cho mây, mưa; dòng giáng ở áp cao thường hạn chế mưa | | Frông và dải hội tụ | Không khí bị nâng lên, có điều kiện gây mưa nếu đủ ẩm | | Gió | Đưa nguồn ẩm tới hoặc mang không khí khô; cần xét nơi xuất phát và đường đi | | Dòng biển | Dòng nóng thường tăng khả năng cung cấp ẩm; dòng lạnh có thể góp phần làm ven biển khô hơn | | Địa hình | Sườn đón gió ẩm thường mưa nhiều hơn; sườn khuất gió có thể khô hơn | Các tác động là xu hướng trong những điều kiện cụ thể. Không biến bảng thành quy tắc “cứ áp thấp là chắc chắn mưa” hoặc “mọi áp cao đều không có mưa”.

Trong mô hình khái quát, vùng Xích đạo mưa nhiều; vùng cận chí tuyến thường ít mưa; các vùng ôn đới có mưa khá nhiều; vùng cực mưa rất ít. Sự xen kẽ liên quan đến khí áp, gió và điều kiện nhiệt – ẩm. Ngay trong cùng một dải vĩ độ, lượng mưa còn phân hóa từ đông sang tây. Vị trí sâu trong lục địa, dòng biển và hướng chắn gió của núi làm các nơi có lượng mưa khác nhau. Vì vậy, quy luật theo vĩ độ cần được đọc cùng các nhân tố theo khu vực.

Xét tình huống gió ẩm từ biển thổi tới một dãy núi. Ở sườn đón gió, không khí bị nâng lên và lạnh đi, có thể ngưng tụ gây mưa. Phía khuất gió, không khí đi xuống, ấm lên và khô hơn. Bằng chứng cần có là hướng gió, vị trí núi và số liệu mưa hai sườn. Nếu chưa biết hướng gió, không thể chỉ dựa vào tên “sườn đông” hoặc “sườn tây” mà kết luận sườn nào mưa nhiều.