Thực hành đọc các đới và kiểu khí hậu

Dùng hình 10.1, SGK Địa lí 10 Kết nối tri thức, trang 35, trích nguyên bản dưới đây. Trước hết đọc tên bản đồ, ranh giới đới và bảng chú giải. Tiếp đó xác định một lãnh thổ, xem màu hoặc kí hiệu ở vị trí ấy, rồi tra đúng tên trong chú giải. Mở hình lớn để đọc các nhãn nhỏ và chú giải. Các bản đồ khí hậu có thể dùng hệ phân loại khác nhau. Trong bài này dùng hệ phân loại của hình 10.1; không tự ghép tên đới của bản đồ này với màu của một bản đồ khác. Liên kết sách chính thức của NXB ở dưới dùng để đối chiếu trang 35.

Theo bản đồ được học, có bảy đới: xích đạo, cận xích đạo, nhiệt đới, cận nhiệt, ôn đới, cận cực và cực. Phân bố chung thay đổi theo vĩ độ nhưng ranh giới thực tế không phải những đường vĩ tuyến thẳng tuyệt đối. Một số đới phân hóa thành các kiểu. Chẳng hạn, trong đới ôn đới có ôn đới lục địa, ôn đới hải dương và ôn đới gió mùa. Các tên “lục địa”, “hải dương”, “gió mùa” giúp nhận ra ảnh hưởng của vị trí và hoàn lưu khí quyển. Không coi “ôn đới” và “ôn đới hải dương” là hai cấp tên tương đương.

| Đới | Các kiểu được nêu trong bản đồ bài học | |---|---| | Ôn đới | Lục địa, gió mùa, hải dương | | Cận nhiệt | Lục địa, hải dương, địa trung hải | | Nhiệt đới | Lục địa, gió mùa | Theo bản đồ ấy, Việt Nam thuộc đới nhiệt đới, kiểu nhiệt đới gió mùa. Đây là kết luận ở mức bản đồ khí hậu thế giới; không có nghĩa mọi nơi trong nước có nhiệt độ, lượng mưa hoàn toàn giống nhau. Khí hậu còn phân hóa theo mùa, độ cao và khu vực.

Chọn lần lượt một khu vực ở rìa tây lục địa ôn đới, một khu vực sâu trong lục địa và vị trí Việt Nam. Với mỗi nơi, ghi vị trí, màu/kí hiệu, tên đới và kiểu tra được. Sau đó đối chiếu ảnh hưởng biển, hoàn lưu và địa hình để giải thích sự khác nhau. Chỉ ghi “màu xanh” là chưa đủ, vì màu không có ý nghĩa cố định ngoài chú giải. Nếu ranh giới gần vị trí cần đọc, phải xem hình lớn và nêu giới hạn độ chi tiết của bản đồ. Câu trắc nghiệm kiểm tra cách đọc; hoạt động thực hành vẫn cần tự mở bản đồ và tra vị trí.