Nhập cư và xuất cư làm đổi nơi cư trú
Tỉ suất nhập cư và xuất cư tính số người đến, đi trong năm trên 1 000 dân của lãnh thổ theo cơ sở dân số bài cho. Tỉ suất tăng cơ học là nhập cư trừ xuất cư. Nhập lớn hơn xuất thì tăng cơ học dương; xuất lớn hơn nhập thì âm.
Cơ hội việc làm, mức sống, dịch vụ và chính sách có thể thu hút người đến hoặc ảnh hưởng người đi; thiên tai, điều kiện sống khó khăn có thể thúc đẩy xuất cư. Cần xét hoàn cảnh cụ thể, không mặc định mọi người di cư cùng một nguyên nhân.
Di cư làm thay đổi quy mô, phân bố dân cư của từng lãnh thổ. Khi xét toàn thế giới, chuyển từ nước này sang nước khác không làm tổng số người thế giới tăng hay giảm: người rời nơi đi cũng là người đến nơi nhận.
Cộng hai bộ phận sau khi thống nhất đơn vị
Gia tăng thực tế là tổng tăng tự nhiên và tăng cơ học. Có thể tính cả hai bằng ‰ rồi đổi sang %, hoặc đổi từng bộ phận sang % trước khi cộng. Không cộng một số mang đơn vị ‰ với số mang đơn vị % như thể cùng đơn vị.
Sơ đồ nêu quan hệ của các bộ phận. Số người và tỉ suất là hai cách biểu thị khác nhau; khi dùng tỉ suất phải giữ cùng năm, lãnh thổ và cơ sở dân số.
Di cư có thể bù phần tăng tự nhiên
Dữ liệu minh họa cùng năm, cùng phạm vi: dân số trung bình 100 000; sinh 1 200, tử 700, nhập cư 1 000, xuất cư 1 500 người. Tăng tự nhiên là 500 người; tăng cơ học là −500 người. Hai phần bù nhau nên biến động từ bốn thành phần bằng 0.
Theo tỉ suất: tự nhiên 5‰ = 0,5%; cơ học −5‰ = −0,5%; thực tế 0%. Đây là tình huống minh họa, không có nghĩa mọi nơi sinh nhiều hơn tử đều có dân số thực tế tăng.
Bài luyện
Theo ví dụ, tỉ suất tăng cơ học tính bằng % là bao nhiêu?
Đã đổi dấu; số xuất lớn hơn nhập.
−5 là trị số phần nghìn; đổi sang % phải chia 10.
Đã cộng số đến và đi; cần lấy nhập trừ xuất.
Đúng. (1 000 − 1 500) / 100 000 × 100 = −0,5%.
Lời giải
Tăng cơ học là chênh lệch nhập – xuất. Hiệu −500 người trên dân số trung bình 100 000 tương ứng −0,5%, hay −5‰.
Bài luyện
Một nơi tăng tự nhiên 0,5%, tăng cơ học −0,5% trong cùng năm. Tăng thực tế là bao nhiêu?
Không đổi cả tăng tự nhiên sang âm.
Phép cộng hai bộ phận cùng đơn vị % cho kết quả 0%, không phải 0,5‰.
Đúng. Hai bộ phận bằng nhau về độ lớn và trái dấu.
Cần giữ dấu âm của phần cơ học.
Lời giải
Tăng thực tế = 0,5% + (−0,5%) = 0%. Kết quả phụ thuộc cả hai bộ phận, không chỉ sinh và tử.
Địa giới thay đổi thì phải chuẩn hóa phạm vi
Khi hai đơn vị được gộp lại, dân số của đơn vị mới bao gồm người ở cả hai địa bàn cũ. Số lớn hơn của đơn vị mới chưa chứng minh vừa có thêm từng ấy người sinh ra hoặc chuyển đến. Đây có thể là thay đổi phạm vi thống kê.
Muốn so trước – sau, cần dữ liệu trên cùng địa bàn hoặc một bộ số đã được cơ quan thống kê chuẩn hóa theo phạm vi mới, kèm phương pháp và mốc. Không tự đổi nhãn của một bảng cũ rồi coi phạm vi đã khớp.
Bài luyện
Vì sao di cư giữa các quốc gia không tự làm thay đổi tổng dân số thế giới?
Cách cộng ấy gây trùng người trong cùng phạm vi.
Đúng. Đây là chuyển nơi cư trú trong cùng phạm vi thế giới.
Từng nước vẫn có thể tăng hoặc giảm do di cư.
Di cư khác sự kiện sinh ra.
Lời giải
Trong phạm vi thế giới, di cư quốc tế là sự phân bố lại những người đã có. Nó có ý nghĩa lớn với từng lãnh thổ nhưng không tự tạo thêm hoặc làm mất người.
Bài luyện
Dân số của đơn vị mới cao hơn một đơn vị cũ sau khi gộp địa giới. Kết luận nào có căn cứ?
Đúng. Hai số hiện khác phạm vi nên chưa so trực tiếp được.
Chênh lệch có thể do cộng thêm địa bàn cũ khác.
Người đã cư trú ở địa bàn được gộp không tự thành người mới chuyển đến.
Đổi nhãn không thay được dữ liệu và phương pháp chuẩn hóa.
Lời giải
Trước hết cần cùng địa bàn, mốc và cách thống kê. Nếu phạm vi đổi, phải dùng số liệu chuẩn hóa hoặc thông tin cấu thành tương ứng, không gán chênh lệch cho sinh hay di cư ngay.
Đang học