Hai câu hỏi dùng hai mẫu số khác nhau
Tỉ lệ nam (%) = số nam / tổng dân số × 100. Tỉ lệ nữ tính tương tự; trong cách chia hai nhóm của bài học, hai tỉ lệ cộng lại bằng 100%.
Tỉ số giới tính = số nam / số nữ × 100, cho biết có bao nhiêu nam trên 100 nữ. Tỉ số này không phải phần trăm nam trong tổng dân số và có thể lớn hơn 100.
105 nam trên 100 nữ không phải 105% tổng dân số
Ví dụ minh họa: nam 105 000 người, nữ 100 000 người; tổng là 205 000 người. Tỉ số giới tính bằng 105 nam/100 nữ. Tỉ lệ nam xấp xỉ 51,2%, còn tỉ lệ nữ xấp xỉ 48,8%.
Mấu chốt là mẫu số: tính tỉ số giới tính chia cho số nữ, tính tỉ lệ nam chia cho tổng dân số.
Bài luyện
Với 105 000 nam và 100 000 nữ, tỉ số giới tính là gì?
51,2 là tỉ lệ nam trong tổng dân số, khác chỉ tiêu đang hỏi.
Không thể lấy số nữ làm mẫu rồi gọi kết quả là phần trăm tổng dân số.
205 000 là tổng số người; tỉ số giới tính dùng số nam chia số nữ.
Đúng. 105 000 / 100 000 × 100 = 105.
Lời giải
Tỉ số giới tính đặt số nam trên số nữ rồi nhân 100. Kết quả 105 được diễn đạt 105 nam trên 100 nữ, không gắn nhầm thành tỉ lệ trong tổng dân số.
Bài luyện
Trong cùng ví dụ, tỉ lệ nam gần bằng bao nhiêu?
Đây là tỉ lệ nữ của ví dụ.
Chênh lệch số nam – nữ chưa phải tỉ lệ nam trong tổng dân số.
Đúng. 105 000 / 205 000 × 100 xấp xỉ 51,2%.
Đã dùng số nữ làm mẫu số thay vì tổng dân số.
Lời giải
Tổng dân số là 105 000 + 100 000 = 205 000. Phần nam trong tổng xấp xỉ 51,2%; cần chọn mẫu số theo đúng câu hỏi.
Cơ cấu giới tính khác nhau theo nơi và tuổi
Tương quan nam – nữ chịu tác động của sinh, tử, di cư, điều kiện kinh tế – xã hội và các sự kiện theo thời kì. Một khu vực thu hút lao động có cơ cấu giới khác với nơi xuất cư; từng nhóm tuổi cũng có thể khác tổng thể.
Khi đánh giá nhu cầu dịch vụ hoặc nguồn lao động, cần thêm cơ cấu tuổi, kĩ năng và điều kiện thực tế. Không dùng tỉ lệ nam – nữ để mặc định năng lực, nghề nghiệp của từng người.
Bài luyện
Nếu tỉ số giới tính bằng 100 nam/100 nữ trong cách chia của bài thì tỉ lệ nam là bao nhiêu?
Tổng hai nhóm không làm phần của một nhóm vượt toàn bộ.
Đúng. Hai nhóm bằng nhau nên mỗi nhóm bằng một nửa tổng.
100 của tỉ số không phải phần trăm tổng dân số.
Có số nam bằng số nữ, không phải không có nam.
Lời giải
Có thể đặt số nam và nữ đều là 100: tổng 200, phần nam 100/200 × 100 = 50%. Đây là ví dụ cho sự khác nhau của hai mẫu số.
Bài luyện
Muốn so cơ cấu giới tính hai nơi, cần kiểm tra điều gì?
Đúng. Tỉ số giới tính không ghép trực tiếp với tỉ lệ nam.
Cùng nhân 100 vẫn có thể khác mẫu số và ý nghĩa.
Số tuyệt đối chưa cho tỉ lệ cơ cấu.
Cơ cấu từng nhóm tuổi có thể khác tổng dân số.
Lời giải
So sánh cần cùng khái niệm và phạm vi. Mốc thời gian, nhóm tuổi và mẫu số khác nhau có thể tạo chênh lệch không mang cùng ý nghĩa.
Đang học