Đặt tổng giá trị trên dân số tương ứng
GDP bình quân đầu người = GDP / dân số; GNI bình quân đầu người tính tương tự. Dùng dân số tương ứng với năm, lãnh thổ và phương pháp thống kê của bộ số liệu. Khi so hai nơi, kiểm cùng đơn vị tiền và cơ sở tính.
Nếu GDP tính bằng tỉ USD, dân số triệu người thì thương của hai trị số cần nhân 1 000 để ra USD/người, vì 1 tỉ / 1 triệu = 1 000. Không giữ nguyên thương rồi gắn USD/người.
Quy mô lớn hơn chưa chắc bình quân cao hơn
Dữ liệu minh họa cùng năm, cùng cách tính:
| Nền kinh tế | GDP, tỉ USD | Dân số, triệu người | GDP bình quân, USD/người |
|---|---|---|---|
| A | 200 | 50 | 4 000 |
| B | 300 | 100 | 3 000 |
B có GDP tổng lớn hơn, nhưng A có GDP bình quân cao hơn vì tương quan giữa giá trị và số dân khác nhau. Đây là hai tiêu chí, không phải kết luận mâu thuẫn.
Bài luyện
Ví dụ minh họa: GDP 500 tỉ USD, dân số 100 triệu người. GDP bình quân là bao nhiêu?
Đã bỏ hệ số đổi tỉ USD chia triệu người.
Hệ số hoặc phép chia đã tăng thêm một bậc.
Đơn vị cuối là USD/người sau khi đã quy đổi.
Đúng. 500 / 100 × 1 000 = 5 000.
Lời giải
GDP bình quân = (500 × 1 000 000 000) / (100 × 1 000 000) = 5 000 USD/người. Có thể chia hai trị số 500/100 rồi nhân 1 000 để đổi đúng đơn vị.
Bài luyện
Theo bảng minh họa A và B, nhận định nào đúng?
4 000 và 3 000 là bình quân, không phải GDP tổng.
Cùng đơn vị giúp so sánh, không làm trị số bằng nhau.
Đúng. Cần phân biệt tổng giá trị với giá trị trên dân số.
Bình quân còn phụ thuộc dân số.
Lời giải
GDP tổng của B là 300 tỉ, lớn hơn 200 tỉ của A. Nhưng bình quân A là 4 000 USD/người, cao hơn 3 000 của B do dân số của B lớn hơn tương đối.
Bài luyện
Ví dụ minh họa: GNI 480 tỉ USD, dân số 100 triệu người. GNI bình quân bằng bao nhiêu?
Chưa thực hiện đầy đủ phép chia và đổi đơn vị.
Đúng. 480 / 100 × 1 000 = 4 800.
Đã tăng sai một bậc khi chia hoặc đổi đơn vị.
Chưa đổi tỉ chia triệu sang đơn vị cơ bản.
Lời giải
Tỉ USD chia triệu người cần nhân 1 000 sau khi chia các trị số. GNI bình quân = 480/100 × 1 000 = 4 800 USD/người.
Bình quân không phải phần tiền mỗi người nhận
GDP bình quân phản ánh giá trị sản xuất tính trên dân số; GNI bình quân phản ánh thu nhập quốc gia tính trên dân số. Cả hai không có nghĩa mỗi người được nhận đúng lượng tiền đó. Phân phối thu nhập, nhu cầu, mức giá và tiếp cận dịch vụ có thể rất khác nhau.
Các chỉ tiêu hữu ích để đánh giá kinh tế và liên hệ mức sống, nhưng cần kết hợp giáo dục, sức khỏe, phân phối và môi trường. Khi so thời gian, GDP theo giá hiện hành tăng chưa đủ kết luận lượng sản xuất thực tăng tương ứng, vì giá cũng có thể thay đổi.
Liên hệ một chỉ tiêu kinh tế địa phương
Chọn báo cáo thống kê chính thức của địa phương, ghi đúng tên chỉ tiêu, năm, đơn vị, phạm vi và cơ sở giá. Nếu tính bình quân, tìm dân số cùng phạm vi và cách tính của nguồn; không lấy số của đơn vị trước gộp địa giới chia cho số dân của đơn vị mới.
Viết một nhận xét về quy mô hoặc bình quân cùng một điều còn chưa kết luận được. Giữ nguyên tên chỉ tiêu cấp địa phương; không đổi thành GDP quốc gia chỉ vì cùng đo kết quả kinh tế.
Bài luyện
Một nước có GDP bình quân 5 000 USD/người. Kết luận nào đúng?
Đúng. Chỉ tiêu tổng hợp không mô tả trực tiếp phân phối từng người.
GDP bình quân không phải cơ chế chia tiền thực tế.
Bình quân không chứng minh phân phối đồng đều.
Cần kết hợp nhiều phương diện đánh giá phát triển.
Lời giải
Bình quân được tính bằng tổng giá trị chia dân số. Nó giúp so sánh một phương diện kinh tế nhưng không mô tả khoản nhận của từng người hay mọi mặt đời sống.
Đang học