Đất có chất khoáng và những thành phần khác
Đất là lớp vật chất trên bề mặt lục địa, đảo, hình thành qua quá trình phong hóa và tác động của các nhân tố tự nhiên. Thành phần chính gồm chất khoáng, chất hữu cơ, nước và không khí. Đặc trưng cơ bản là độ phì: khả năng cung cấp nước, dinh dưỡng và các điều kiện cần thiết cho thực vật phát triển.
Không coi đất chỉ là đá vụn. Vật liệu phong hóa có thể cung cấp phần khoáng, còn sinh vật tạo và biến đổi chất hữu cơ; nước, không khí cũng có vai trò trong môi trường đất.
Bài luyện
Nhận định nào nêu đúng hơn đặc trưng cơ bản của đất?
Màu tối chưa đủ đánh giá toàn bộ độ phì.
Đất còn có chất hữu cơ, nước, không khí và các điều kiện khác.
Độ cao có thể ảnh hưởng hình thành đất nhưng không phải khái niệm độ phì.
Đúng. Không chỉ xét màu sắc hoặc kích thước hạt.
Lời giải
Độ phì thể hiện khả năng cung cấp những điều kiện cho thực vật. Đánh giá đất cần xét nhiều tính chất, không đồng nhất với màu hay độ cao.
Quan sát theo một mặt cắt thẳng đứng
Phẫu diện cho thấy sự phân tầng theo chiều sâu. Hình minh họa phân biệt tầng chứa mùn, tầng tích tụ, vật liệu đá mẹ đang phong hóa và đá gốc. Thành phần, màu, cấu trúc thay đổi giữa các tầng. Không phải mọi loại đất đều có đủ các tầng giống hệt hình.
Đất phát triển ở phần trên của vỏ phong hóa. Vỏ phong hóa là sản phẩm biến đổi đá gốc, có phạm vi rộng hơn phần đất thể hiện độ phì; không dùng hai khái niệm thay nhau.
Bài luyện
Phát biểu nào phân biệt đúng đất với vỏ phong hóa?
Đất hình thành qua biến đổi và tác động của nhiều nhân tố.
Vỏ phong hóa gắn với biến đổi đá trên bề mặt, không phải tầng không khí.
Đúng. Hai khái niệm liên hệ nhưng không đồng nhất.
Không thể coi mọi vật liệu phong hóa giống lớp đất có độ phì.
Lời giải
Vật liệu phong hóa là nền để hình thành đất. Đất có thành phần, tính chất và độ phì phát triển ở phần trên, nên không đồng nhất với toàn bộ vỏ phong hóa.
Dấu hiệu quan sát và kết luận cần có căn cứ
Khi quan sát mặt cắt có sẵn hoặc hình ảnh, ghi lại vị trí các tầng, màu sắc, rễ và mảnh đá nhìn thấy. Đó là bằng chứng mô tả. Muốn kết luận đất thiếu một chất dinh dưỡng hoặc phù hợp hoàn toàn với một cây trồng còn cần thông tin về tính chất đất và yêu cầu của cây.
Quan sát giúp nhận ra sự phân tầng, nhưng chưa thay thế mọi phép phân tích đất.
Bài luyện
Một ảnh cho thấy tầng đất có màu sẫm. Kết luận nào phù hợp nhất?
Màu sắc không cho phép kết luận ấy.
Đúng. Cần phân biệt mô tả với đánh giá toàn diện.
Khả năng trồng còn phụ thuộc nhiều tính chất đất và khí hậu.
Một tầng không đại diện cho mọi tầng.
Lời giải
Màu là dấu hiệu có thể quan sát. Độ phì và mức phù hợp cây trồng cần nhiều căn cứ hơn, không suy toàn bộ từ một màu.
Đang học