Các nhân tố hình thành và làm biến đổi đất

Trong nội dung hình thành đất tự nhiên, năm nhân tố được xét là đá mẹ, khí hậu, địa hình, sinh vật và thời gian. Mỗi nhân tố có vai trò khác nhau, phối hợp tạo tính chất đất. Vì vậy, cùng đá mẹ nhưng khác khí hậu, địa hình hoặc quá trình phát triển vẫn có thể tạo các loại đất khác nhau. | Nhân tố | Vai trò khái quát | |---|---| | Đá mẹ | Cung cấp vật liệu khoáng, ảnh hưởng tính chất lí, hóa | | Khí hậu | Nhiệt và mưa ảnh hưởng phong hóa, rửa trôi, sinh vật | | Địa hình | Tác động phân phối nhiệt, ẩm, xói mòn và tích tụ | | Sinh vật | Tham gia phong hóa, cung cấp chất hữu cơ, bảo vệ bề mặt | | Thời gian | Tạo điều kiện cho các quá trình diễn ra và phát triển |

Trên sườn dốc, nước chảy có thể cuốn vật liệu và dinh dưỡng, làm tầng đất bị mỏng đi. Nơi bằng phẳng thuận lợi cho tích tụ trong điều kiện phù hợp. Thực vật che bề mặt, rễ giữ đất và tàn tích hữu cơ góp phần hình thành mùn. Không từ đó suy ra mọi đất bằng phẳng đều phì nhiêu hoặc mọi đất dốc đều không thể sử dụng. Cần xét cả lượng mưa, vật liệu, cách canh tác và các biện pháp bảo vệ.

Canh tác, tưới tiêu, bón phân và thay đổi lớp phủ làm biến đổi đất. Sử dụng phù hợp có thể cải thiện điều kiện; dùng quá mức hoặc không đúng cách có thể gây ô nhiễm, bạc màu, xói mòn. Vai trò của con người cần được phân tích bên cạnh các nhân tố tự nhiên. Một giải pháp có căn cứ phải khớp nguyên nhân. Nếu đất mất lớp phủ, cần bảo vệ hoặc phục hồi lớp phủ; nếu vật liệu bị dòng nước cuốn trên sườn dốc, cần biện pháp giữ đất phù hợp địa hình. Không coi bón thêm phân là lời giải cho mọi vấn đề.