Những tác động tự nhiên ở các quy mô thời gian
Khí hậu có thể biến đổi do độ nghiêng trục và quỹ đạo Trái Đất, hoạt động Mặt Trời, núi lửa hoặc chuyển động kiến tạo làm thay đổi vị trí và cách sắp xếp lục địa. Các tác nhân không có cùng quy mô thời gian hoặc cùng hướng tác động.
Biến đổi quỹ đạo và độ nghiêng làm thay đổi phân bố bức xạ theo mùa, vĩ độ. Kiến tạo có thể làm thay đổi vị trí lục địa qua hàng triệu năm. Một số đợt phun trào núi lửa lớn đưa vật chất lên cao, tạo các hạt làm tăng phần bức xạ Mặt Trời bị tán xạ trở lại không gian và có thể gây lạnh tạm thời. Vì vậy không coi mọi nguyên nhân tự nhiên đều làm Trái Đất nóng lên.
Bài luyện
Ví dụ nào thể hiện đúng một nguyên nhân tự nhiên với quy mô thời gian phù hợp?
Quá trình kiến tạo không diễn ra với tốc độ như mô tả.
Một số phun trào lớn có thể gây lạnh tạm thời; không có hướng tác động tuyệt đối đó.
Đã nhầm chu kì ngày đêm với thay đổi khí hậu.
Đúng. Cơ chế và thời gian đã được nêu phù hợp.
Lời giải
Cần gắn nguyên nhân với cơ chế và thời gian. Kiến tạo thay đổi lục địa ở quy mô rất dài; luân phiên ngày đêm là hệ quả tự quay, không tự chứng minh xu thế khí hậu.
Vì sao khí nhà kính góp phần giữ ấm?
Bề mặt Trái Đất hấp thụ một phần năng lượng Mặt Trời và phát ra bức xạ hồng ngoại. Những khí nhà kính hấp thụ một phần bức xạ hồng ngoại rồi phát xạ theo nhiều hướng, trong đó có hướng về bề mặt. Quá trình này góp phần giữ ấm bề mặt và lớp khí quyển thấp.
Hiệu ứng nhà kính tự nhiên tạo điều kiện nhiệt phù hợp với sự sống. Vấn đề là sự tăng thêm nồng độ khí nhà kính do hoạt động con người làm thay đổi cân bằng năng lượng, thúc đẩy nóng lên. Khí nhà kính không phải một tấm gương phản xạ toàn bộ năng lượng; năng lượng vẫn có thể thoát ra không gian.
Bài luyện
Mô tả nào đúng về vai trò của khí nhà kính?
Năng lượng vẫn thoát ra không gian.
Hiệu ứng nhà kính góp phần giữ ấm bề mặt và khí quyển thấp.
Đúng. Đây là cơ chế hấp thụ và phát xạ.
Khí nhà kính không phải tấm gương và không phản xạ mọi ánh sáng như vậy.
Lời giải
Bề mặt phát bức xạ hồng ngoại; khí nhà kính hấp thụ một phần rồi phát xạ. Một phần năng lượng hướng trở lại bề mặt, góp phần giữ ấm.
Tự nhiên có biến đổi không loại trừ vai trò con người
Trong bối cảnh nóng lên hiện nay, hoạt động con người là tác nhân chủ yếu làm gia tăng biến đổi khí hậu theo nội dung chuyên đề. Đốt nhiên liệu hóa thạch, các quá trình sản xuất, nông nghiệp và thay đổi sử dụng đất làm tăng phát thải khí nhà kính; phá rừng còn làm giảm khả năng hấp thụ CO₂.
Giải thích phải xem cơ chế và bằng chứng ở giai đoạn đang nghiên cứu. Việc khí hậu từng biến đổi do tự nhiên không đủ để kết luận rằng mọi thay đổi hiện nay cũng chỉ do tự nhiên. Ngược lại, không từ vai trò con người suy rằng mọi biến động khí hậu ngắn hạn đều có duy nhất một nguyên nhân.
Bài luyện
Vì sao cần phân biệt hiệu ứng nhà kính tự nhiên với sự tăng cường hiệu ứng này?
Không phải loại bỏ toàn bộ hiệu ứng giữ ấm tự nhiên.
Đúng. Vấn đề là mức tăng thêm và thay đổi cân bằng năng lượng.
Các khí nhà kính tự nhiên cũng hấp thụ và phát xạ hồng ngoại.
Nhiều khí nhà kính có nguồn tự nhiên.
Lời giải
Hiệu ứng nhà kính tự nhiên có vai trò đối với sự sống. Sự gia tăng khí nhà kính từ con người làm tăng tác động giữ ấm và thay đổi cân bằng năng lượng.
Bài luyện
Lập luận nào đúng khi giải thích sự nóng lên hiện nay?
Đúng. Nguyên nhân phải được đánh giá trong đúng bối cảnh.
Kết luận không theo từ tiền đề; tác nhân ở hai giai đoạn có thể khác nhau.
Thời tiết từng ngày không quyết định kết luận về cơ chế khí hậu dài hạn.
Một tác nhân không tự giải thích toàn bộ xu thế hiện nay.
Lời giải
Giải thích cần đúng giai đoạn, cơ chế và bằng chứng. Có nguyên nhân tự nhiên không đồng nghĩa loại trừ phát thải do con người hoặc vai trò chủ yếu của con người trong nóng lên hiện nay.
Đang học