Từ hoạt động đến khí phát thải
CO₂ tăng do đốt than, dầu, khí, các hoạt động sản xuất và biến đổi sử dụng đất. CH₄ có thể phát sinh từ phân hủy chất hữu cơ trong điều kiện thiếu ôxy, liên quan đến lúa nước, chăn nuôi và chất thải. Hoạt động nông nghiệp cũng có thể làm tăng phát thải N₂O. Một số khí nhà kính khác liên quan đến chất làm lạnh, các quá trình công nghiệp và thiết bị.
Một ngành có thể phát thải nhiều loại khí; một loại khí có thể có nhiều nguồn. Các tên trên là những ví dụ để hiểu cơ chế, không phải toàn bộ thành phần khí quyển hoặc một danh sách pháp lí đầy đủ.
Bài luyện
Chuỗi nào mô tả đúng một nguồn phát thải khí nhà kính?
Đốt than là nguồn phát thải CO₂, không phải bể hấp thụ.
Trong điều kiện phù hợp, quá trình này có thể phát sinh CH₄.
Một ngành có thể phát thải nhiều loại khí.
Đúng. Chuỗi nối hoạt động với khí và cơ chế.
Lời giải
Đốt nhiên liệu hóa thạch đưa thêm CO₂ vào khí quyển. Cần phân biệt nguồn phát thải với quá trình hấp thụ và không gán mỗi ngành cho duy nhất một khí.
Nồng độ không phải cơ cấu phát thải
Nồng độ cho biết mức hiện diện của một chất trong khí quyển; cơ cấu phát thải thể hiện phần đóng góp vào lượng phát thải theo cách thống kê đã chọn. Hai chỉ tiêu khác nhau về ý nghĩa và đơn vị.
SGK nêu nồng độ trung bình năm 2019: CO₂ khoảng 410 ppm, CH₄ khoảng 1 866 ppb và N₂O khoảng 332 ppb. ppm là phần triệu, ppb là phần tỉ; 1 ppm = 1 000 ppb. Vì vậy 410 ppm tương ứng 410 000 ppb, không phải thấp hơn 1 866 ppb chỉ vì 410 < 1 866. Đây là số năm 2019 trong sách, không phải số đo hiện tại.
Không từ riêng nồng độ suy ngay mức đóng góp vào nóng lên; các khí khác nhau còn có đặc tính bức xạ và thời gian tồn tại khác nhau.
Bài luyện
410 ppm tương ứng bao nhiêu ppb?
ppm và ppb không cùng độ lớn đơn vị.
Hệ số đổi là 1 000, không phải 100.
Đúng. Nhân giá trị ppm với 1 000.
Đã chia thay vì nhân khi đổi ppm sang ppb.
Lời giải
Một phần triệu bằng một nghìn phần tỉ: 1 ppm = 1 000 ppb. Do đó 410 ppm = 410 × 1 000 = 410 000 ppb.
Bài luyện
Hình 3 SGK nêu CO₂ chiếm 74,4% trong cơ cấu phát thải năm 2018. Có thể đọc thành “74,4% khí quyển là CO₂” không?
Cách viết tên khí không thay đổi ý nghĩa chỉ tiêu.
Đúng. Cần giữ đúng mẫu số và đại lượng.
Mỗi tỉ lệ có tổng làm mẫu số riêng.
Gần nhau về năm không làm hai đại lượng giống nhau.
Lời giải
74,4% trong hình là phần của cơ cấu phát thải theo SGK năm 2018. Nồng độ CO₂ trong khí quyển là một đại lượng khác; không được thay mẫu số.
Vì sao mất rừng có thể tạo tác động kép?
Rừng hấp thụ CO₂ qua quang hợp và dự trữ các-bon trong sinh khối, đất. Chặt phá và đốt rừng có thể giải phóng các-bon đã dự trữ, đồng thời làm giảm khả năng tiếp tục hấp thụ CO₂. Đây là hai hướng tác động cần xem cùng nhau.
Đánh giá một biện pháp cần xét điều kiện cụ thể và thời gian. Trồng mới không làm lượng khí đã phát thải biến mất tức thì; bảo vệ rừng hiện có và duy trì hệ sinh thái cũng có ý nghĩa. Không coi một cây trồng mới là căn cứ để tùy ý tăng lượng nhiên liệu đốt.
Bài luyện
Vì sao chặt phá và đốt rừng có thể làm tăng sức ép khí hậu?
Đúng. Cần xét cả nguồn phát thải và phần hấp thụ bị mất.
Đã bỏ qua phát thải và hấp thụ CO₂.
Không có quy luật bằng nhau tức thì như vậy.
Rừng hấp thụ CO₂ qua quang hợp và dự trữ các-bon.
Lời giải
Rừng vừa tham gia hấp thụ vừa dự trữ các-bon. Mất rừng có thể làm tăng phát thải và giảm bể hấp thụ; không chỉ là mất bóng râm.
Đang học