Biến đổi khí hậu: khái niệm và biểu hiện

Biến đổi khí hậu là sự thay đổi của khí hậu trong thời gian dài dưới tác động của những điều kiện tự nhiên và hoạt động của con người. Để nhận diện, cần xem các đặc trưng như nhiệt độ, mưa và các hiện tượng cực đoan qua chuỗi số liệu đủ dài. Một ngày nóng, một mùa khô hay một trận mưa lớn là những thông tin về thời tiết hoặc một giai đoạn cụ thể. Tự chúng chưa đủ để kết luận khí hậu ở một địa bàn đã thay đổi như thế nào. Nhiệt độ từng năm có thể dao động, trong khi xu thế dài hạn vẫn tăng.

Các biểu hiện được học gồm nhiệt độ trung bình toàn cầu tăng; lượng mưa thay đổi; những thay đổi về hiện tượng khí tượng, thủy văn cực đoan; mực nước biển trung bình toàn cầu dâng. Các biểu hiện có liên hệ nhưng không phải là một chỉ tiêu duy nhất. Lượng mưa có thể thay đổi về tổng lượng, mùa mưa và mức tập trung trong các đợt mưa lớn. Theo mô tả giai đoạn 1901–2020 của SGK, mưa có xu thế tăng rõ hơn ở các vùng vĩ độ trung bình, vĩ độ cao và giảm ở nhiều khu vực nhiệt đới. Chuyên đề cũng nêu xu thế số đợt nắng nóng tăng trên quy mô toàn cầu và sức ép từ hạn hán kéo dài, mưa rất lớn. Khi đọc về cực đoan, cần xác định loại hiện tượng, vùng và thời kì; tần suất và cường độ là hai đặc trưng khác nhau. Không từ một trận bão suy ra xu thế của mọi loại bão trên toàn thế giới.

Nóng lên toàn cầu nói về sự gia tăng nhiệt độ trung bình trên phạm vi Trái Đất. Mức thay đổi tại các vùng khác nhau; trung bình toàn cầu tăng không có nghĩa mọi nơi đều nóng lên bằng nhau, mọi ngày đều nóng hơn hoặc lượng mưa ở đâu cũng tăng. Khi trình bày một nhận xét, cần nêu rõ đối tượng, địa bàn, thời gian và chỉ tiêu. Một năm lạnh hơn năm trước tại một địa phương vẫn có thể nằm trong chuỗi khí hậu dài hạn đang ấm lên.