Đọc số liệu quan trắc và kịch bản khí hậu

SGK nêu nhiệt độ trung bình toàn cầu tăng khoảng 1°C trong giai đoạn 1901–2020 và mức tăng khoảng 0,12°C mỗi thập kỉ trong giai đoạn 1951–2020. Hai nhận xét dùng hai khoảng thời gian khác nhau; không đổi chúng thành số đo của riêng một năm hiện tại. Với mực nước biển, cần phân biệt độ cao so với một mốc và tốc độ tăng. Hình 2 của SGK thể hiện mực nước biển trung bình toàn cầu so với năm 1950, còn mm/năm là đơn vị tốc độ. | Giai đoạn | Tốc độ tăng trung bình (mm/năm) | |---|---:| | 1951–2020 | 2,2 | | 1993–2020 | 3,3 | Nguồn: SGK Chuyên đề học tập Địa lí 10 KNTT, tr.6. Đây là các giá trị theo giai đoạn trong sách, không phải tốc độ cập nhật cho năm hiện tại.

Theo hai giá trị trong bảng, 3,3 − 2,2 = 1,1 mm/năm. Nếu tính tỉ số thì 3,3/2,2 = 1,5 lần. Đây là so sánh hai tốc độ trung bình của hai giai đoạn chồng lấn, không phải hai giai đoạn độc lập nối tiếp nhau. Không lấy 3,3 mm/năm làm mức tăng chính xác cho từng năm rồi cộng tùy ý để dự báo. Cũng không hiểu 1,1 mm/năm là mức nước biển đã dâng thêm tổng cộng. Khi đọc đường biểu diễn, cần nhìn cả dao động và đường xu thế, không chỉ hai điểm gần nhau.

Hình 7 trong SGK trình bày kịch bản thay đổi nhiệt độ bề mặt Trái Đất giai đoạn 2081–2100 so với giai đoạn 1986–2005 theo hai mức phát thải. Mốc so sánh là một giai đoạn, không phải nhiệt độ bằng 0°C. Khi đọc cần xác định: biến được thể hiện, giai đoạn tương lai, giai đoạn tham chiếu, mức phát thải và chú giải màu. Hai mức phát thải dẫn tới những kết quả khác nhau; kịch bản giúp xem khả năng trong những điều kiện giả định, không phải hồ sơ quan trắc tương lai hay khẳng định chắc chắn mọi nơi sẽ có đúng một giá trị. Thực hành: mở hình 1, hình 2 và hình 7 trong sách; ghi tên đại lượng, đơn vị, mốc và một nhận xét có giới hạn cho từng hình. Với lược đồ kịch bản, so sánh khái quát hai mức phát thải theo cùng chú giải, không tự thay địa giới hoặc gán màu thành số chính xác.