Lập danh sách đủ để tính
Sau khi chọn thực đơn và ước lượng thực phẩm, ghi tên, lượng cần dùng và đơn giá theo cùng một thời điểm tham khảo. Nếu giá tính theo kilôgam mà lượng thực phẩm ghi bằng gam, cần đổi về cùng đơn vị trước khi nhân.
Ví dụ minh họa: cần 300 g một thực phẩm có giá 100 000 đồng/kg. Ta có 300 g = 0,3 kg, nên chi phí là $0{,}3\times100\,000=30\,000$ đồng. Không lấy 300 nhân trực tiếp với giá một kilôgam.
Giá trong bài là số liệu tự đặt để học tính, không phải giá thị trường hiện tại. Khi thực hiện dự án thật, cần ghi nơi và thời điểm khảo sát; giá và quy cách bán có thể khác nhau.
Cộng từng khoản và đối chiếu ngân sách
Một dự toán minh họa có các khoản: gạo 12 000 đồng, món đạm 36 000 đồng, rau 15 000 đồng, quả 18 000 đồng và gia vị 4 000 đồng. Tổng là $12\,000+36\,000+15\,000+18\,000+4\,000=85\,000$ đồng. Nếu ngân sách 90 000 đồng thì còn 5 000 đồng.
Đây là chi phí thực phẩm dự kiến cho bữa ăn. Nếu dùng một phần gói nguyên liệu đã có, cần phân biệt giá trị phần dùng với tiền mua nguyên gói. Muốn tính tiền cần chi hôm nay phải xét lượng còn sẵn và quy cách mua; không cộng hai cách tính vào cùng một tổng.
Bài luyện
Giá minh họa là 80 000 đồng/kg. Dùng 250 g thực phẩm thì chi phí phần dùng là bao nhiêu?
250 g = 0,25 kg; 0,25 × 80 000 = 20 000 đồng. Cần đổi cùng đơn vị với đơn giá.
80 000 đồng là giá 1 kg, không phải 250 g.
Kết quả này tăng giá khi lượng chỉ bằng một phần tư kilôgam.
Lấy 250 nhân giá/kg đã bỏ qua chuyển từ gam sang kilôgam.
Lời giải
250 g = 0,25 kg; 0,25 × 80 000 = 20 000 đồng. Cần đổi cùng đơn vị với đơn giá.
Bài luyện
Dự toán minh họa gồm 25 000, 18 000, 12 000 và 5 000 đồng. Tổng chi phí là bao nhiêu?
55 000 đồng bỏ thiếu khoản 5 000 đồng.
Cộng theo dữ liệu chỉ được 60 000 đồng, không phải 65 000 đồng.
50 000 đồng không bằng tổng bốn khoản đã cho.
25 000 + 18 000 + 12 000 + 5 000 = 60 000 đồng; cần cộng đủ mọi khoản.
Lời giải
25 000 + 18 000 + 12 000 + 5 000 = 60 000 đồng; cần cộng đủ mọi khoản.
Bài luyện
Một chai sốt giá minh họa 30 000 đồng, bữa ăn dùng đúng 1/3 chai. Hai con số cần phân biệt là gì?
Nhân 3 là tính nhiều hơn cả chai, ngược với dùng một phần ba.
Gia vị, sốt có thể là khoản cần tính để dự toán đầy đủ.
30 000 : 3 = 10 000 đồng cho phần dùng. Mua nguyên chai cần 30 000 đồng; hai mục đích tính không được lẫn với nhau.
Giá trị một phần không bằng giá mua nguyên chai trong dữ kiện này.
Lời giải
30 000 : 3 = 10 000 đồng cho phần dùng. Mua nguyên chai cần 30 000 đồng; hai mục đích tính không được lẫn với nhau.
Bài luyện
Dự toán 85 000 đồng so với ngân sách 90 000 đồng còn bao nhiêu?
90 000 đồng là ngân sách ban đầu.
90 000 − 85 000 = 5 000 đồng. Cần lấy ngân sách trừ dự toán.
Cộng hai số không cho biết số tiền còn lại.
85 000 đồng là số dự toán đã dùng, không phải phần còn lại.
Lời giải
90 000 − 85 000 = 5 000 đồng. Cần lấy ngân sách trừ dự toán.
Đang học