Một mô hình đơn giản
Xét phép lai $Aa\times Aa$ theo mô hình: mỗi bên truyền $A$ hoặc $a$ với xác suất $\dfrac12$, hai lựa chọn độc lập. Ta dùng hai đồng xu cân đối, một xu đại diện cho mỗi bên; mặt ngửa ứng với $A$, mặt sấp ứng với $a$.
Liệt kê các kết quả
Giữ thứ tự bên thứ nhất, bên thứ hai:
| | Bên 2: $A$ | Bên 2: $a$ |
|---|---|---|
| Bên 1: $A$ | $(A,A)$ | $(A,a)$ |
| Bên 1: $a$ | $(a,A)$ | $(a,a)$ |
Bốn kết quả đồng khả năng. Kiểu gen $AA$ có 1 kết quả, $Aa$ có 2 kết quả, $aa$ có 1 kết quả; xác suất lần lượt là $\dfrac14$, $\dfrac12$, $\dfrac14$. Nếu $A$ trội hoàn toàn trong mô hình đang xét, kiểu hình trội có xác suất $\dfrac34$, kiểu hình lặn có xác suất $\dfrac14$. Không coi ba kiểu gen là ba kết quả đồng khả năng.
Thực hiện và ghi lại
Gieo hai đồng xu đồng thời 40 lần. Mỗi lần ghi cả hai mặt rồi phân loại $AA$, $Aa$, $aa$; không bỏ lần có kết quả không như dự đoán. Đếm từng loại, chia cho 40 để được tần số tương đối. Có thể chia nhóm thực hiện rồi cộng số lần để có mẫu lớn hơn.
Đọc một bảng thực nghiệm
Một nhóm thu được $AA$ 9 lần, $Aa$ 22 lần, $aa$ 9 lần. Tổng số lần thử là 40; các tần số tương đối lần lượt là $22{,}5\%$, $55\%$, $22{,}5\%$. Các kết quả này không bằng đúng $25\%$, $50\%$, $25\%$, nhưng điều đó không làm sai phép đếm lí thuyết. Xác suất không bảo đảm rằng trong mỗi 40 lần thử phải xuất hiện đúng 10, 20, 10 lần.
Kiểm tra cách gộp kết quả
Có ý kiến cho rằng: “Có ba kiểu gen AA, Aa, aa nên xác suất aa bằng $\frac13$”. Nhận xét nào đúng theo mô hình hai lựa chọn độc lập A hoặc a, mỗi lựa chọn có xác suất $\frac12$?
Đúng. Cần đếm trên bốn kết quả đồng khả năng trước khi gộp.
Kiểu gen Aa nhận hai kết quả, còn AA và aa mỗi loại chỉ nhận một.
Xác suất $\frac12$ thuộc kiểu gen Aa trong mô hình này.
Gộp kết quả làm các nhóm có số kết quả cơ sở khác nhau nên không thể coi ba nhóm đồng khả năng.
Lời giải
Trước khi gộp theo kiểu gen, bốn kết quả đồng khả năng là
$$(A,A),(A,a),(a,A),(a,a).$$
Kiểu gen Aa gồm hai kết quả giữa, còn aa chỉ gồm $(a,a)$. Vì vậy
$$P(aa)=\frac14.$$
Ba kiểu gen không đồng khả năng. Chọn A.
Kết luận trong phạm vi mô hình
Kết luận dựa vào hai lựa chọn độc lập, mỗi lựa chọn có khả năng bằng nhau. Khi so sánh với thí nghiệm, dùng tần số tương đối và ghi số lần thử.
Đang học