btvn.vn

Phương trình hai ẩn và nghiệm của hệ

Lưu trên thiết bị này
Phương trình và hệ hai phương trình bậc nhất hai ẩn · Chọn bài khác

Từ một dữ kiện đến một phương trình hai ẩn

Một quầy bán hai loại vé. Gọi $x$ là số vé loại thứ nhất và $y$ là số vé loại thứ hai. Nếu quầy bán được tất cả 20 vé thì $$x+y=20.$$ Hệ thức này chứa hai đại lượng chưa biết. Chỉ từ tổng số vé, chưa thể xác định riêng từng loại; chẳng hạn $(8;12)$ và $(11;9)$ đều thỏa mãn. Muốn tìm được $x$ và $y$, cần thêm một mối quan hệ nữa, chẳng hạn mối quan hệ về tổng số tiền bán vé.

Nhận biết phương trình bậc nhất hai ẩn

Phương trình bậc nhất hai ẩn $x,y$ có dạng $ax+by=c$, trong đó $a,b,c$ là các số đã biết và **ít nhất một trong hai số $a,b$ khác 0**. Chẳng hạn, $2x-3y=6$ có $a=2$, $b=-3$, $c=6$. Phương trình $0x+4y=8$ vẫn thuộc dạng này vì hệ số của $y$ khác 0. Nhưng $0x+0y=8$ không thuộc dạng này. Các biểu thức $x^2+y=4$ và $xy=4$ cũng không phải phương trình bậc nhất hai ẩn.

Nhận biết phương trình bậc nhất hai ẩn

Phương trình nào là phương trình bậc nhất hai ẩn?
Chọn một đáp án

Thay đúng thứ tự của cặp nghiệm

Cặp $(x_0;y_0)$ là nghiệm nếu thay $x=x_0$, $y=y_0$ vào phương trình thì nhận được một đẳng thức đúng. Xét $2x-y=5$. Với $(3;1)$, vế trái bằng $2\cdot3-1=5$, nên đây là một nghiệm. Với $(1;3)$, vế trái bằng $2\cdot1-3=-1\ne5$, nên không phải nghiệm. Vì vậy, thứ tự hai số trong cặp là điều cần giữ đúng.

Một phương trình có nhiều nghiệm

Từ $2x-y=5$, ta viết $y=2x-5$. Chọn $x$ rồi tính $y$: | $x$ | $y=2x-5$ | Cặp nghiệm | |---|---|---| | $0$ | $-5$ | $(0;-5)$ | | $2$ | $-1$ | $(2;-1)$ | | $3$ | $1$ | $(3;1)$ | Không chỉ có ba cặp trên: với mỗi số thực $x$, ta đều có một nghiệm $(x;2x-5)$. Đó là cách viết nghiệm tổng quát. Phương trình bậc nhất hai ẩn có vô số nghiệm.

Biểu diễn nghiệm trên mặt phẳng tọa độ

Đường thẳng biểu diễn phương trình 2x-y=5, đi qua ba điểm A(0;-5), B(2;-1) và C(3;1).
Ba cặp số (0;-5), (2;-1), (3;1) đều là nghiệm nên ba điểm tương ứng cùng nằm trên đường thẳng $2x-y=5$.
Mở hình lớn
Mỗi nghiệm $(x;y)$ của phương trình $ax+by=c$ được biểu diễn bởi một điểm trên mặt phẳng tọa độ. Tập hợp tất cả các điểm như vậy là một đường thẳng. Với $2x-y=5$, đó là đường thẳng $y=2x-5$. Để vẽ, ta xác định hai điểm $(0;-5)$ và $(3;1)$ rồi kẻ đường thẳng qua chúng. Nếu phương trình là $0x+y=2$, nghiệm có dạng $(x;2)$ với $x$ tùy ý: các điểm nằm trên đường thẳng ngang $y=2$. Nếu là $x+0y=-1$, nghiệm có dạng $(-1;y)$ với $y$ tùy ý: các điểm nằm trên đường thẳng đứng $x=-1$. Không cần chia cho một hệ số bằng 0 để viết nghiệm.

Nghiệm của hệ phải thỏa mãn cả hai phương trình

Một hệ hai phương trình bậc nhất hai ẩn gồm hai phương trình cùng xét các ẩn $x,y$: $$\begin{cases}ax+by=c\\a'x+b'y=c'.\end{cases}$$ Mỗi phương trình đều phải thỏa mãn điều kiện về hệ số trong định nghĩa. Một cặp số là nghiệm của hệ khi nó là **nghiệm chung**, tức làm đúng đồng thời cả hai phương trình.

Đúng một phương trình vẫn chưa đủ

Hai đường thẳng x+y=7 và 2x-y=2 cắt nhau tại M(3;4). Các nét đứt chỉ tọa độ x=3 và y=4.
Điểm M thuộc cả hai đường thẳng, nên (3;4) là nghiệm chung.
Mở hình lớn
Xét hệ $\begin{cases}x+y=7\\2x-y=2.\end{cases}$ Với $(3;4)$: $3+4=7$ và $2\cdot3-4=2$. Cặp số này là nghiệm của hệ. Với $(2;5)$: $2+5=7$ nhưng $2\cdot2-5=-1\ne2$. Vì phương trình thứ hai không đúng, $(2;5)$ không phải nghiệm của hệ. Trên hình tọa độ, nghiệm chung tương ứng với điểm thuộc cả hai đường thẳng, tức giao điểm của chúng nếu chúng cắt nhau.

Kiểm tra nghiệm của hệ

Cho hệ $\begin{cases}x+y=6\\3x-y=2.\end{cases}$ Xét hai cặp số $(2;4)$ và $(4;2)$. Kết luận nào đúng?
Chọn một đáp án

Nhận biết tập nghiệm

Tập nghiệm của phương trình $3x+0y=9$ được biểu diễn bởi đường thẳng nào?
Chọn một đáp án

Kiến thức cần nhớ

Phương trình bậc nhất hai ẩn có dạng $ax+by=c$, trong đó $a$ và $b$ không đồng thời bằng 0. Mỗi phương trình như vậy có vô số nghiệm; trên mặt phẳng tọa độ, tập nghiệm được biểu diễn bởi một đường thẳng. Một cặp số là nghiệm của hệ khi nó đồng thời thỏa mãn cả hai phương trình của hệ.

Đang học