Đường phân giác chia cạnh đối diện theo tỉ lệ nào?

Trong tam giác $ABC$, đường phân giác $AD$ của góc $A$ cắt cạnh $BC$ tại $D$. Khi đó, $AD$ chia cạnh đối diện thành hai đoạn tỉ lệ với hai cạnh kề tương ứng:
$$\boxed{\frac{DB}{DC}=\frac{AB}{AC}.}$$
Đoạn $DB$ nằm về phía đỉnh $B$ nên tương ứng với cạnh $AB$; đoạn $DC$ nằm về phía đỉnh $C$ nên tương ứng với cạnh $AC$.
Ghép đúng các đoạn tương ứng

Có thể nhớ tính chất theo hai phía của đường phân giác:
$$\frac{\text{đoạn đáy phía }B}{\text{đoạn đáy phía }C}
=
\frac{\text{cạnh kề phía }B}{\text{cạnh kề phía }C}.$$
Do đó,
$$\frac{DB}{DC}=\frac{AB}{AC}$$
là đúng, còn $DB/DC=AC/AB$ đã ghép chéo hai phía và nói chung không đúng.
Giải thích tính chất
Qua $B$ kẻ đường thẳng song song với $AD$, cắt đường thẳng $AC$ tại $E$. Vì $AD$ là đường phân giác của góc $A$ và $BE\parallel AD$ nên
$$\widehat{ABE}=\widehat{BAD}
=\widehat{DAC}=\widehat{AEB}.$$
Suy ra tam giác $ABE$ cân tại $A$, do đó $AE=AB$.
Trong tam giác $CEB$, có $AD\parallel BE$. Theo định lí Thales,
$$\frac{DB}{DC}=\frac{AE}{AC}.$$
Thay $AE=AB$, ta được
$$\frac{DB}{DC}=\frac{AB}{AC}.$$
Đây chính là tính chất đường phân giác của tam giác.
Ví dụ: tính hai đoạn trên cạnh đối diện

Cho tam giác $ABC$ có $AB=6$ cm, $AC=9$ cm, $BC=10$ cm. Đường phân giác $AD$ của góc $A$ cắt $BC$ tại $D$. Tính $DB$ và $DC$.
Theo tính chất đường phân giác,
$$\frac{DB}{DC}=\frac{AB}{AC}=\frac69=\frac23.$$
Vì $DB+DC=BC=10$ cm, hai đoạn $DB,DC$ gồm $2+3=5$ phần bằng nhau. Mỗi phần dài
$$10:5=2\text{ cm}.$$
Do đó
$$DB=2\cdot2=4\text{ cm},\qquad
DC=3\cdot2=6\text{ cm}.$$
Vậy $DB=4$ cm và $DC=6$ cm.
Chiều đảo
Trong tam giác $ABC$, nếu $D\in BC$ và
$$\frac{DB}{DC}=\frac{AB}{AC},$$
thì $AD$ là đường phân giác của góc $A$.
Chiều đảo được dùng khi đề bài cho một tỉ lệ độ dài và yêu cầu nhận biết đường phân giác. Cũng như định lí Thales đảo, cần kiểm tra đúng vị trí của điểm $D$ và đúng thứ tự các đoạn trong tỉ lệ.
Tính đoạn thẳng
Cho tam giác $ABC$ có $AB=8$ cm, $AC=12$ cm, $BC=15$ cm. Đường phân giác $AD$ của góc $A$ cắt $BC$ tại $D$. Độ dài $DB$ bằng bao nhiêu?
Phải chia $15$ theo tỉ lệ $2:3$, không chia thành ba phần bằng nhau.
Đúng. $DB=6$ cm và $DC=9$ cm.
Đây là độ dài $DC$, tương ứng với cạnh dài hơn $AC$.
Hai đoạn trên $BC$ không có tỉ lệ $2:1$.
Lời giải
Ta có $\dfrac{DB}{DC}=\dfrac{AB}{AC}=\dfrac{8}{12}=\dfrac23$ và $DB+DC=15$ cm. Tổng số phần là $2+3=5$, nên mỗi phần dài $15:5=3$ cm. Vì vậy $DB=2\cdot3=6$ cm. Chọn B.
Nhận biết đường phân giác
Trong tam giác $ABC$, điểm $D$ thuộc cạnh $BC$. Biết $AB=6$ cm, $AC=9$ cm, $DB=4$ cm và $DC=6$ cm. Kết luận nào đúng?
$AD$ và $AC$ cùng đi qua $A$, nên không thể là hai đường thẳng song song phân biệt.
Tỉ lệ đã cho không suy ra vuông góc.
Đường trung tuyến cần $DB=DC$, nhưng $4\ne6$.
Đúng. Hai tỉ số tương ứng cùng bằng $2/3$.
Lời giải
Ta có $\dfrac{DB}{DC}=\dfrac46=\dfrac23$ và $\dfrac{AB}{AC}=\dfrac69=\dfrac23$. Vì $D\in BC$ và hai tỉ số bằng nhau nên, theo chiều đảo của tính chất đường phân giác, $AD$ là đường phân giác của góc $A$. Chọn D.
Kiến thức cần nhớ
Nếu $AD$ là đường phân giác của góc $A$ trong tam giác $ABC$ thì $DB/DC=AB/AC$. Ngược lại, nếu $D\in BC$ và tỉ lệ này đúng thì $AD$ là đường phân giác của góc $A$.