Phân tích dữ liệu thống kê từ biểu đồ

Trước khi phân tích, cần đọc lần lượt: 1. tiêu đề: biểu đồ nói về vấn đề gì; 2. trục ngang, trục đứng hoặc các phần của hình tròn biểu diễn gì; 3. đơn vị và thang chia; 4. chú giải của các màu, cột hoặc đường; 5. các mốc thời gian có được đặt theo đúng khoảng cách hay không. Sau đó mới đọc giá trị, so sánh, xác định lớn nhất, nhỏ nhất và nhận ra xu thế. Bỏ qua đơn vị hoặc thang chia có thể dẫn tới kết luận sai dù đã đọc đúng độ cao của cột hay vị trí của điểm.

Hai cột biểu diễn $81\%$ và $82\%$ chỉ chênh nhau $1$ điểm phần trăm. Nếu trục tung bắt đầu từ $80\%$, phần cột nhìn thấy của $82\%$ có thể cao gấp đôi phần cột của $81\%$. Tuy nhiên, $$\frac{82}{81}\approx1{,}012,$$ nên giá trị $82\%$ không gấp đôi $81\%$. Khi trục tung bị cắt, vẫn có thể xác định cột nào lớn hơn và đọc giá trị theo thang chia, nhưng không được lấy tỉ số chiều cao nhìn thấy của các cột làm tỉ số số liệu.

Trên biểu đồ đoạn thẳng, khoảng cách giữa các mốc trên trục ngang cần phản ánh đúng khoảng thời gian. Nếu các năm 2014, 2015, 2016 và 2020 được đặt cách đều, đoạn từ 2016 đến 2020 sẽ trông như chỉ kéo dài một năm. Khi đó, độ dốc của đường nối có thể làm người đọc hiểu sai tốc độ thay đổi. Cần đọc chính các nhãn thời gian và không so sánh độ dốc nếu trục ngang không thể hiện đúng khoảng cách giữa các mốc.

Có thể phân tích biểu đồ theo mạch sau: - đọc đúng từng giá trị cần dùng; - so sánh các giá trị, tìm lớn nhất và nhỏ nhất; - mô tả xu thế tăng, giảm hoặc dao động; - nếu có nhiều biểu đồ, đưa chúng về cùng đối tượng, thời gian và đơn vị trước khi so sánh; - kiểm tra xem nhận xét có thực sự được dữ liệu hỗ trợ hay không. Biểu đồ cho biết điều gì đã xảy ra trong dữ liệu, nhưng không phải lúc nào cũng cho biết nguyên nhân. Chẳng hạn, từ biểu đồ có thể kết luận lượng bán tăng, nhưng muốn giải thích vì sao tăng cần thêm thông tin.