Hàm số bậc nhất

Hàm số bậc nhất là hàm số có dạng
$$y=ax+b,$$
trong đó $a$, $b$ là những số đã cho và $a\ne0$.
Hàm số $y=ax$ là trường hợp riêng khi $b=0$. Hàm số $y=b$ không phải hàm số bậc nhất vì khi viết $y=0x+b$, hệ số của $x$ bằng $0$.
Đồ thị là một đường thẳng

Đồ thị của hàm số $y=ax+b$ với $a\ne0$ là một đường thẳng. Vì qua hai điểm phân biệt chỉ có một đường thẳng, có thể vẽ đồ thị theo các bước:
1. Chọn hai giá trị khác nhau của $x$ và tính hai giá trị tương ứng của $y$.
2. Biểu diễn hai điểm nhận được trên mặt phẳng tọa độ.
3. Kẻ đường thẳng đi qua hai điểm đó.
Nên chọn các giá trị làm cho phép tính đơn giản và hai điểm nằm gọn trong khung hình.
Chọn giao điểm với hai trục

Với $b\ne0$, một cách thường thuận tiện là tìm hai giao điểm của đường thẳng với các trục:
- Cho $x=0$, được điểm $P(0;b)$ trên trục tung.
- Cho $y=0$, giải $ax+b=0$, được điểm $Q\left(-\dfrac ba;0\right)$ trên trục hoành.
Với $y=ax$, đồ thị đi qua $O(0;0)$; có thể chọn thêm điểm $A(1;a)$. Đây là cách chọn điểm thuận tiện, không phải cách duy nhất.
Ví dụ: vẽ đồ thị $y=2x-4$
Cho $x=0$, ta được $y=-4$, nên đồ thị đi qua $P(0;-4)$.
Cho $y=0$, ta có
$$2x-4=0$$
$$2x=4$$
$$x=2,$$
nên đồ thị đi qua $Q(2;0)$.
Biểu diễn $P$, $Q$ trên mặt phẳng tọa độ rồi kẻ đường thẳng $PQ$. Đó là đồ thị của hàm số $y=2x-4$.
Nhận biết hàm số bậc nhất
Hàm số nào sau đây là hàm số bậc nhất?
Đúng. Hệ số của $x$ là $-3$, khác $0$.
Đây là hàm hằng, không phải hàm số bậc nhất.
Công thức có $x^2$ nên không có dạng $ax+b$.
Công thức có biến ở mẫu nên không có dạng $ax+b$.
Lời giải
Hàm số $y=-3x+1$ có dạng $y=ax+b$ với $a=-3\ne0$. Hàm $y=5$ có hệ số của $x$ bằng $0$; hai hàm còn lại không có dạng bậc nhất. Chọn A.
Xác định điểm thuộc đường thẳng
Điểm nào sau đây thuộc đồ thị của hàm số $y=2x-1$?
Với $x=1$ thì $y=1$, không phải $0$.
Đúng. Hai tọa độ thỏa mãn $3=2\cdot2-1$.
Với $x=0$ thì $y=-1$, không phải $1$.
Với $x=-1$ thì $y=-3$, không phải $1$.
Lời giải
Với điểm $(2;3)$, thay $x=2$ vào công thức được $2\cdot2-1=3$, đúng bằng tung độ của điểm. Vì vậy điểm này thuộc đồ thị. Chọn B.
Kiến thức cần nhớ
Hàm số bậc nhất có dạng $y=ax+b$ với $a
e0$ và có đồ thị là một đường thẳng. Muốn vẽ đồ thị, xác định hai điểm phân biệt thuộc đồ thị rồi kẻ đường thẳng qua hai điểm ấy.