Giữ hướng, đổi độ dài
Nếu hai mũi tên cùng hướng và mũi tên thứ hai dài gấp ba lần mũi tên đầu, ta có thể viết vectơ thứ hai bằng ba lần vectơ thứ nhất. Số nhân âm sẽ đổi hướng.
Tích của một vectơ với một số
Với $\vec a\ne\vec0$ và $k\ne0$, vectơ $k\vec a$ có độ dài $|k||\vec a|$; cùng hướng với $\vec a$ nếu $k>0$, ngược hướng nếu $k<0$.
Quy ước $0\vec a=\vec0$ và $k\vec0=\vec0$. Các phép biến đổi quen thuộc vẫn đúng:
$$k(\vec a+\vec b)=k\vec a+k\vec b,\qquad (k+m)\vec a=k\vec a+m\vec a.$$
Chẳng hạn $2\vec a-3(\vec a-\vec b)=-\vec a+3\vec b$.
Cùng phương và vị trí điểm
Cho $A\ne B$ và $\overrightarrow{AM}=-2\overrightarrow{AB}$. Khi đó $A,M,B$ thẳng hàng; $M$ nằm trên tia đối của tia $AB$, và $AM=2AB$.
Tổng quát, với $\vec b\ne\vec0$, hai vectơ $\vec a,\vec b$ cùng phương khi và chỉ khi có số $k$ sao cho $\vec a=k\vec b$. Muốn chứng minh ba điểm thẳng hàng, ta thường đưa hai vectơ chung gốc về quan hệ bội số này.
Trung điểm và trọng tâm
Nếu $I$ là trung điểm $AB$, với mọi điểm $O$:
$$\overrightarrow{OA}+\overrightarrow{OB}=2\overrightarrow{OI}.$$
Thật vậy, tách qua $I$: tổng bằng $2\overrightarrow{OI}+\overrightarrow{IA}+\overrightarrow{IB}=2\overrightarrow{OI}$.
Nếu $G$ là trọng tâm tam giác $ABC$ thì
$$\overrightarrow{OA}+\overrightarrow{OB}+\overrightarrow{OC}=3\overrightarrow{OG}.$$
Với $M$ là trung điểm $BC$, cũng có $\overrightarrow{AG}=\frac23\overrightarrow{AM}$.
Phân tích theo hai vectơ cạnh
Trong tam giác $ABC$, đặt $\vec u=\overrightarrow{AB}$, $\vec v=\overrightarrow{AC}$. Nếu $M$ là trung điểm $BC$ thì
$$\overrightarrow{AM}=\frac12\vec u+\frac12\vec v.$$
Với trọng tâm $G$, suy ra $\overrightarrow{AG}=\frac13\vec u+\frac13\vec v$. Từ đó
$$\overrightarrow{BG}=\overrightarrow{BA}+\overrightarrow{AG}=-\frac23\vec u+\frac13\vec v.$$
Ta bắt đầu bằng việc chọn đường đi qua các điểm có vectơ đã biết.
Vì sao chọn hai vectơ không cùng phương?
Trong mặt phẳng, mỗi vectơ có thể biểu diễn duy nhất dưới dạng $x\vec u+y\vec v$ nếu $\vec u,\vec v$ không cùng phương. Hai hướng khác nhau cho phép ghép thành những hướng còn lại. Nếu hai vectơ cùng phương, ta không thể biểu diễn mọi vectơ trong mặt phẳng theo chúng.
Hướng và độ dài khi nhân số âm
Biết $|\vec a|=4$. Vectơ $-\frac12\vec a$ có đặc điểm nào?
Đúng cả hướng và độ dài.
Số nhân âm làm đổi hướng.
Độ dài không âm.
Sai cả hướng lẫn hệ số độ dài.
Lời giải
Số nhân âm nên ngược hướng, độ dài là $\frac12\cdot4=2$.
Phân tích vectơ qua trung điểm
Cho tam giác $ABC$, $M$ là trung điểm của $AB$. Biểu thức nào đúng?
Vế phải bằng $2\overrightarrow{CM}$, còn thiếu hệ số $\frac12$.
Đúng. Hai vectơ cùng gốc C được lấy trung bình.
$\frac12\overrightarrow{AB}=\overrightarrow{AM}$, không phải $\overrightarrow{CM}$.
Hiệu này bằng $\overrightarrow{AB}$, không phải vectơ đi từ C đến M.
Lời giải
Áp dụng hệ thức trung điểm với gốc $C$:
$$\overrightarrow{CA}+\overrightarrow{CB}=2\overrightarrow{CM}.$$
Do đó
$$\overrightarrow{CM}=\frac12\overrightarrow{CA}+\frac12\overrightarrow{CB}.$$
Chọn B.
Những điều cần nhớ
Số nhân cho biết hướng và tỉ lệ độ dài. Dùng quan hệ bội số để xét thẳng hàng; dùng công thức trung điểm, trọng tâm rồi quy tắc ba điểm để phân tích vectơ.
Đang học