Một điểm phải thỏa mãn mọi điều kiện
Nếu $x,y$ vừa không âm, vừa có tổng không quá $6$, ta phải xét đồng thời $x\ge0$, $y\ge0$ và $x+y\le6$. Miền nghiệm của hệ là phần chung của cả ba miền, tức **giao** các miền nghiệm.
Một miền tam giác
Với hệ $\begin{cases}x\ge0\\y\ge0\\x+y\le6,\end{cases}$ hai điều kiện đầu giữ góc phần tư thứ nhất, kể cả hai nửa trục.
Đường bờ $x+y=6$ đi qua $(6;0)$ và $(0;6)$. Bất phương trình $x+y\le6$ chọn phía chứa $O$. Giao ba miền là tam giác có đỉnh $(0;0),(6;0),(0;6)$, kể cả ba cạnh.
Nếu thay điều kiện cuối bằng $x+y<6$, ta bỏ cạnh nối $(6;0)$ với $(0;6)$, gồm cả hai đầu mút ấy.
Các bước tìm miền nghiệm và đỉnh
Vẽ các đường bờ trên cùng một mặt phẳng. Với từng bất phương trình, xác định phía được lấy; sau cùng giữ phần thỏa mãn **tất cả** điều kiện.
Các đỉnh của miền đa giác là giao điểm các đường bờ phù hợp. Tìm giao điểm bằng giải hệ hai phương trình, rồi kiểm lại toàn bộ bất phương trình. Một giao điểm đường bờ nằm ngoài điều kiện khác thì không phải đỉnh miền nghiệm.
Tìm bốn đỉnh
Xét $\begin{cases}x\ge0\\y\ge0\\x+y\le8\\2x+y\le10.\end{cases}$
Trên trục $Ox$, $y=0$ nên $x\le8$ và $x\le5$; đầu mút là $A(5;0)$. Trên trục $Oy$, $x=0$ nên $y\le8$ và $y\le10$; đầu mút là $C(0;8)$.
Giao hai bờ xiên được tìm từ $\begin{cases}x+y=8\\2x+y=10.\end{cases}$ Lấy phương trình thứ hai trừ thứ nhất, được $x=2$, rồi $y=6$. Điểm $B(2;6)$ thỏa mọi điều kiện.
Vậy miền nghiệm là tứ giác $OABC$ với $O(0;0),A(5;0),B(2;6),C(0;8)$, kể cả biên. Giao điểm $(8;0)$ của $x+y=8$ với $Ox$ bị loại vì $2\cdot8+0>10$.
Kiểm đồng thời các điều kiện
Điểm nào thuộc miền nghiệm của hệ trong ví dụ tứ giác?
Điểm này thỏa tất cả điều kiện.
Vi phạm 2x+y≤10.
Vi phạm x+y≤8.
Vi phạm x≥0.
Lời giải
$(2;6)$ thỏa $2+6=8$, $2\cdot2+6=10$, và hai tọa độ không âm.
Xác định các đỉnh của miền nghiệm
Miền nghiệm của $\begin{cases}x\ge0\\y\ge0\\2x+y\le8\end{cases}$ là miền nào?
Hai giao điểm với trục lần lượt là $(4;0)$ và $(0;8)$; dấu $\le$ lấy cạnh xiên.
Đúng. Miền nằm trong góc phần tư thứ nhất và lấy toàn bộ biên.
Dấu $\ge$ trong hai điều kiện không âm cho phép lấy hai trục tọa độ.
Hai điều kiện không âm còn giới hạn miền bởi hai trục tọa độ.
Lời giải
Hai điều kiện $x\ge0$, $y\ge0$ giữ phần trong góc phần tư thứ nhất. Đường bờ $2x+y=8$ cắt $Ox$ tại $(4;0)$ và cắt $Oy$ tại $(0;8)$.
Vì cả ba bất phương trình đều có dấu không nghiêm ngặt, miền nghiệm là tam giác có các đỉnh $(0;0)$, $(4;0)$, $(0;8)$, kể cả ba cạnh. Chọn B.
Những điều cần nhớ
Miền nghiệm của hệ là giao, không phải hợp. Tìm giao điểm đường bờ rồi kiểm chúng vào toàn bộ hệ trước khi chọn làm đỉnh. Nếu các miền không có phần chung, hệ vô nghiệm.
Đang học