Từ một việc quen thuộc
Điện thoại có thể chuyển lời nói thành chữ; đồng hồ cũng tự reo khi đến giờ. Cả hai đều tự động, nhưng cách thực hiện khác nhau. Ta cần nhìn vào nhiệm vụ và cách xử lí, không chỉ nhìn thấy máy tự làm rồi gọi đó là AI.
AI làm những việc gì?
Trí tuệ nhân tạo (AI) hướng tới các hệ thống thực hiện những nhiệm vụ thường cần năng lực trí tuệ của con người. Các năng lực tiêu biểu gồm học từ dữ liệu, suy luận, nhận biết hình ảnh hoặc tiếng nói, xử lí ngôn ngữ và giải quyết vấn đề. Một ứng dụng có thể kết hợp nhiều năng lực.
| Năng lực | Biểu hiện trong một nhiệm vụ |
|---|---|
| Nhận biết | Xác định có xe đạp trong ảnh |
| Xử lí ngôn ngữ | Dịch một đoạn văn |
| Học | Rút ra mẫu từ các ví dụ để phân loại trường hợp mới |
| Suy luận | Kết hợp tri thức và quy tắc để đưa ra kết luận |
Không phải mọi hệ AI đều phải học máy. Hệ chuyên gia có thể suy luận từ các tri thức và luật do chuyên gia cung cấp.
Phân biệt tự động hóa và học từ dữ liệu
Một hệ thống tưới bật lúc 6 giờ theo lịch đã đặt: lịch cố định đủ giải thích hoạt động này, chưa có căn cứ kết luận nó học. Một hệ thống khác học từ dữ liệu độ ẩm và nhu cầu cây để đề xuất lượng tưới: mô tả này thể hiện việc học từ dữ liệu. Ta dựa vào thông tin được nêu, không đoán thêm khả năng cho thiết bị.
Thử vận dụng
Ứng dụng nghe một câu tiếng Việt rồi ghi thành văn bản tiếng Việt đang trực tiếp làm gì?
Đúng: ứng dụng nhận ra lời nói để ghi thành chữ.
Ngôn ngữ chưa thay đổi nên không phải dịch sang ngôn ngữ khác.
Định tuyến là chuyển gói tin giữa các mạng.
Sao lưu tạo bản sao dữ liệu, không nhận ra nội dung lời nói.
Lời giải
Âm thanh lời nói được chuyển thành chữ cùng ngôn ngữ, nên đây là nhận dạng tiếng nói.
Một ứng dụng có thể kết hợp nhiều năng lực
Một trợ lí nhận câu hỏi bằng giọng nói, nhận ra câu hỏi rồi trả lời bằng văn bản. Ta có thể chỉ ra nhận dạng tiếng nói và xử lí ngôn ngữ. Chỉ từ kết quả trả lời, ta chưa kết luận được trợ lí đã tự học lại sau mỗi cuộc trò chuyện.
Ví dụ xem cách làm
Máy tính tính đúng 125 × 8 có đủ chứng minh nó dùng AI không? Giải thích.
Lời giải
Không. Phép nhân có thể được thực hiện bằng thuật toán số học đã lập trình. Kết quả đúng hoặc tốc độ nhanh tự nó chưa chỉ ra đặc trưng AI.
Ví dụ xem cách làm
Nêu hai năng lực trong hệ thống nhận ảnh lá cây rồi gợi ý loại cây. Có thể khẳng định kết quả luôn đúng không?
Lời giải
Hệ thống cần nhận biết thông tin trong ảnh; nếu được huấn luyện từ các ảnh đã biết loại cây thì còn thể hiện học từ dữ liệu. Không thể khẳng định luôn đúng: ảnh mờ hoặc loài ít gặp có thể khiến kết quả sai.
Những điều cần nhớ
Khi nhận xét một ứng dụng, hãy nêu nhiệm vụ, năng lực thể hiện và căn cứ trong mô tả. “Tự động”, “nhanh” hay “có kết nối Internet” chưa đủ để khẳng định có AI.
Đang học