Mạch kín và vị trí ampe kế
PhET **Bộ lắp ráp mạch điện: DC – Phòng thí nghiệm ảo** cho thêm pin, dây nối, điện trở, đèn và dụng cụ đo. Để đo cường độ dòng điện qua một linh kiện, **ampe kế nằm nối tiếp** trên đường dòng điện đi qua linh kiện đó. Nếu mạch còn hở, ampe kế không có dòng để đo. Không nối trực tiếp ampe kế giữa hai cực nguồn: đó là cách mắc sai có thể gây sự cố với dụng cụ thật.
Khi cần đo điện áp **giữa hai đầu** linh kiện, dùng vôn kế mắc **song song** với linh kiện. “Nối tiếp” là một đường đi qua dụng cụ; “song song” là nối hai đầu đo vào hai đầu phần cần đo.
Bài luyện
Cần đo cường độ dòng điện qua điện trở trong mạch ảo. Ampe kế nên mắc thế nào?
Dòng qua điện trở đi qua ampe kế khi hai phần nối tiếp.
Cách này có thể gây đoản mạch, nhất là với dụng cụ thật.
Đặt ngoài mạch không đo dòng qua điện trở.
Chỉ một đầu thì mạch qua ampe kế còn hở.
Lời giải
Để đo dòng qua điện trở, phải đặt ampe kế trên cùng nhánh để dòng đi qua điện trở cũng đi qua ampe kế. Đó là mắc nối tiếp.
Một mạch đã chạy trong PhET
Trong bản PhET tiếng Việt kiểm ngày 14/10/2026, một mạch ảo gồm pin **9,0 V**, điện trở **10,0 Ω**, một dây nối và ampe kế mắc nối tiếp được nối kín. Phần mềm báo dòng qua ampe kế **0,90 A**. Khi chưa nối kín, phần mềm báo chưa có dòng. Con số này là kết quả của **cấu hình mô phỏng đã kiểm**, không phải số đo sẵn có cho mọi mạch.
Giá trị chỉ có ý nghĩa khi đọc cùng sơ đồ: nguồn nào, linh kiện nào, mạch kín hay hở và dụng cụ nằm ở đâu. Ở thời điểm bài học này, không cần dùng công thức định luật Ohm để làm câu luyện Tin học.
Bài luyện
Một mạch ảo có pin, điện trở và ampe kế nhưng còn một đầu dây chưa nối. Điều gì cần làm trước khi mong có số đo dòng qua điện trở?
Đường dòng điện phải khép kín và qua dụng cụ đo.
Tên không sửa chỗ hở.
Đây là cách mắc sai và có rủi ro với dụng cụ thật.
Độ sáng không sửa đường nối.
Lời giải
Mạch còn hở nên chưa có đường dòng điện đi qua điện trở và ampe kế. Cần nối kín đúng các đầu mạch, kiểm ampe kế vẫn nằm nối tiếp.
Bài luyện
Muốn đo điện áp giữa hai đầu điện trở, cách đặt vôn kế nào đúng?
Vôn kế đo giữa hai điểm, không thay vị trí điện trở.
Hai đầu đo nối vào hai đầu phần cần đo là mắc song song.
Đặt cạnh hình không tạo kết nối đo.
Cùng một đầu không đo giữa hai đầu điện trở.
Lời giải
Điện áp cần đo nằm giữa hai đầu điện trở. Vôn kế phải nối một đầu đo vào mỗi đầu của điện trở, tức mắc song song với điện trở.
Thực hành mạch ảo có dụng cụ đo
**Nhiệm vụ:** lắp trong PhET một mạch ảo gồm pin, dây nối, điện trở và ampe kế để xem khi nào có dòng qua điện trở.
**Dữ liệu:** dùng linh kiện sẵn có trong mô phỏng; giữ giá trị pin/điện trở mặc định nếu còn đúng như hình phần mềm đang hiển thị. Không dùng pin và ampe kế thật trong bài này.
**Trình tự:** mở mô phỏng ở liên kết trên; thêm các linh kiện; nối theo một vòng **pin → dây → điện trở → ampe kế → pin**. Kiểm các điểm nối đã khép kín, đọc số chỉ ampe kế và trạng thái dòng. Sau đó ngắt một chỗ, quan sát thay đổi; nối lại. Khi cần đo điện áp, đặt hai đầu dò vôn kế vào hai đầu điện trở, không thay ampe kế bằng vôn kế.
**Kết quả mong đợi:** có ghi chép trạng thái mạch kín/hở và số chỉ được đọc cùng giá trị pin/điện trở đang hiển thị. Bản kiểm với pin 9,0 V và điện trở 10,0 Ω báo 0,90 A khi mạch kín. Nếu phần mềm đang dùng giá trị khác, ghi đúng giá trị thực tế thay vì chép 0,90 A. Nếu ampe kế không đọc khi tưởng đã kín, tìm đầu nối hở; không mắc tắt giữa hai cực pin.
Bài luyện
Một nhóm thấy 0,90 A trong ví dụ đã kiểm rồi đổi giá trị điện trở trong mô phỏng. Có nên ghi 0,90 A làm số đo mới không?
Số đo phụ thuộc cấu hình mạch.
Thay linh kiện thì cần quan sát lại mạch và số chỉ.
Tên phần mềm không giữ số đo cố định.
Ampe kế là dụng cụ đo trong mô phỏng.
Lời giải
0,90 A chỉ thuộc mạch với các giá trị và cách nối đã nêu. Khi đổi điện trở, phải ghi giá trị mới, trạng thái mạch và số chỉ ampe kế thực sự hiển thị.
Đang học