Bốn câu hỏi để đọc một nguồn
| Tiêu chí | Câu hỏi cần đặt |
|---|---|
| **Tính mới** | Thông tin áp dụng cho thời điểm hoặc kỳ nào? |
| **Tính chính xác** | Chi tiết có rõ, đúng và kiểm chứng được không? |
| **Tính đầy đủ** | Những mặt cần thiết cho quyết định đã có chưa? |
| **Tính sử dụng được** | Thông tin có liên quan và phù hợp với câu hỏi đang giải quyết không? |
Bốn tiêu chí được dùng **cùng nhau**. Một thông tin mới vẫn có thể sai; một thông tin đúng về việc khác vẫn không giúp giải quyết câu hỏi hiện tại.
Bài luyện
Nhóm cần biết hạn đăng kí của kỳ tuyển sinh đang tới nhưng chỉ tìm được hạn của kỳ trước. Tiêu chí nào bộc lộ vấn đề rõ nhất?
Thông tin thuộc kỳ cũ nên cần cập nhật cho kỳ đang xét.
Chưa có dữ kiện về bộ hồ sơ đã nộp.
Màu sắc không xác định hạn của kỳ mới.
Dung lượng tệp không cho biết thông tin có cập nhật.
Lời giải
Hạn tìm được áp dụng cho kỳ trước, còn câu hỏi hỏi kỳ đang tới. Cần nguồn của đúng kỳ; đây là vấn đề về tính mới.
Thiếu, cũ, sai và không liên quan
Giả sử cần chọn một lớp học gần nhà, có lịch phù hợp. Nếu bài giới thiệu **không ghi lịch**, thông tin đang **thiếu**. Nếu ghi lịch của năm trước, lịch ấy có thể **cũ**. Nếu ghi sai giờ bắt đầu so với thông báo gốc, chi tiết đó **không chính xác**. Nếu bài chỉ nói về màu sơn phòng học, nó có thể đúng nhưng **chưa sử dụng được** cho câu hỏi lịch học và quãng đường.
Một tình huống có thể vướng hơn một tiêu chí. Khi trả lời, nêu rõ dữ kiện và tiêu chí đang xét thay vì gắn nhãn theo cảm giác.
Bài luyện
Thông báo nêu đúng học phí và địa điểm nhưng không nêu hạn đăng kí. Với mục tiêu chuẩn bị đăng kí đúng hạn, thông tin đang thiếu ở tiêu chí nào?
Một chi tiết cần cho việc đăng kí chưa được cung cấp.
Không có hạn không tự chứng minh thông báo thuộc kỳ cũ.
Đề đã cho học phí đúng, không có căn cứ gọi nó sai.
Địa điểm vẫn có thể hữu ích, chỉ chưa đủ thông tin.
Lời giải
Hạn đăng kí là mặt cần biết để thực hiện việc đăng kí. Thông báo không nêu hạn nên bộ thông tin còn thiếu, tức chưa đầy đủ cho mục tiêu này.
Bài luyện
Một bài viết ghi trường A ở phố X, nhưng trang chính thức của trường ghi ở phố Y và bài viết không giải thích sự khác biệt. Việc nào phù hợp?
Vị trí kết quả tìm kiếm không xác minh địa chỉ.
Hai nguồn mâu thuẫn cần được kiểm về độ chính xác và thời điểm.
Tự ghép địa chỉ tạo ra thông tin chưa được xác nhận.
Địa điểm có thể là điều kiện quan trọng.
Lời giải
Hai địa chỉ khác nhau làm chi tiết chưa đủ chắc để sử dụng. Cần kiểm nguồn có thẩm quyền và ngày cập nhật, nhất là khi tên đường hoặc địa giới có thể thay đổi.
Bài luyện
Nhóm muốn biết trường có câu lạc bộ Tin học hay không. Bài viết chính xác về thành tích bóng rổ của trường giúp trả lời trực tiếp câu hỏi ấy không?
Thông tin chính xác vẫn cần phù hợp mục tiêu.
Bóng rổ và Tin học là hai hoạt động khác nhau.
Thông tin về bóng rổ không xác nhận câu lạc bộ Tin học.
Đề không cho thời điểm để kết luận đã cũ.
Lời giải
Thành tích bóng rổ có thể đúng nhưng không trả lời trường có câu lạc bộ Tin học. Với câu hỏi này, tính sử dụng được còn thiếu; cần nguồn về đúng hoạt động.
Đang học