Từ bức ảnh đến thông tin số
Một bức ảnh trên giấy là vật mang tin. Khi chụp hoặc quét ảnh, thiết bị tạo **dữ liệu số** biểu diễn ảnh bằng các bit. Người xem diễn giải dữ liệu ấy để nhận ra cảnh vật và ý nghĩa của ảnh. Vì thế, khi nói “thông tin số”, cần nhớ cả dữ liệu được lưu trong thiết bị lẫn ý nghĩa con người rút ra từ dữ liệu đó.
Thông tin số có thể là văn bản, hình, âm thanh hoặc video. Điện thoại, máy ảnh, ứng dụng và cảm biến thu thập dữ liệu ngày càng nhanh, nhiều. Nhiều cá nhân và tổ chức lưu trữ lượng dữ liệu lớn; công cụ số giúp tìm kiếm, chuyển đổi, xử lí và truyền đi. Muốn xem từ xa qua mạng vẫn phải có kết nối và quyền truy cập phù hợp.
Bài luyện
Một ảnh giấy được chụp lại bằng điện thoại. Điều nào mô tả đúng dữ liệu số của ảnh?
Tờ giấy vẫn là vật mang tin ở dạng vật lí.
Bức ảnh số được thiết bị biểu diễn và lưu bằng bit.
Ý kiến là cách con người diễn giải, không phải bản dữ liệu ảnh.
Mật khẩu không phải dữ liệu biểu diễn nội dung ảnh.
Lời giải
Khi chụp, thiết bị tạo một bản biểu diễn ảnh bằng bit. Bản đó có thể lưu hoặc truyền; tờ giấy gốc và ý nghĩa người xem rút ra là những điều khác.
Gửi bản sao không làm mất bản gốc
Một tệp báo cáo được lưu trong thư mục A. Khi **sao chép** tệp sang thư mục B, hai thư mục có hai bản. Sửa bản ở B không tự sửa bản ở A. Xóa bản ở B cũng không xóa bản ở A. Nếu dùng lệnh di chuyển hoặc tự xóa A, kết quả khác; cần phân biệt thao tác thực tế.
Ảnh số có thể gửi, sửa, sao chép và lan truyền nhanh. Sau khi chia sẻ, có thể còn bản ở thiết bị khác hoặc dịch vụ; xóa bản mình giữ không bảo đảm xóa hết mọi bản. Việc chia sẻ ảnh số thường không cần in thêm giấy, nhưng vẫn dùng thiết bị, kết nối và điện năng.
Bài luyện
Lan sao chép tệp `bao-cao.odp` từ thư mục A sang B, rồi sửa và xóa bản ở B. Tệp ở A ra sao nếu không có thao tác nào khác?
Sửa/xóa bản sao không tự tác động bản gốc ở A.
Tên giống nhau trong hai thư mục không làm chúng thành một tệp.
Sao chép tạo bản riêng; thao tác sau chỉ xảy ra ở B.
Sao chép không tự đổi định dạng tệp.
Lời giải
Sao chép tạo hai tệp độc lập ở A và B. Lan chỉ sửa, xóa tệp ở B nên tệp gốc trong A vẫn giữ nội dung ban đầu.
Ai có thể xem và vì sao thông tin khó xóa hết
Một tài liệu lưu trong không gian dùng chung có thể đặt quyền chỉ xem cho nhóm được chọn hoặc công khai hơn. Phạm vi người xem phụ thuộc thiết lập quyền, tài khoản và cách dịch vụ vận hành, không chỉ phụ thuộc tên tệp. Trước khi chia sẻ cần kiểm đúng người nhận và quyền xem/sửa.
Khi đã có nhiều bản được gửi đi, người gửi khó biết tất cả bản sao ở đâu. Đây là lí do nói thông tin số **khó bị xóa hoàn toàn**, chứ không có nghĩa không thể xóa một bản cụ thể. Đặc điểm dễ sửa và lan truyền cũng khiến nội dung nhìn thấy trên mạng không tự bảo đảm là sự thật.
Bài luyện
Một ảnh đã được gửi tới nhiều người. Xóa ảnh trên điện thoại của người gửi chứng minh điều gì?
Bản trên thiết bị khác có thể vẫn còn.
Không thể kết luận tình trạng mọi bản từ thao tác trên một thiết bị.
Việc xóa sau đó không phủ nhận lần chia sẻ trước.
Cần xét riêng các bản sao và dịch vụ đã nhận.
Lời giải
Thao tác xóa chỉ tác động bản đang xóa. Khi ảnh đã được sao chép, các bản khác có thể còn, nên không thể kết luận đã xóa hoàn toàn.
Bài luyện
Nhận xét nào phù hợp về thông tin số?
Cách biểu diễn số tạo thuận lợi cho xử lí, nhưng quyền và độ tin cậy là câu hỏi khác.
Lưu bằng bit không đồng nghĩa công khai.
Thiết bị và kết nối vẫn dùng tài nguyên.
Dễ đăng tải không bảo đảm nội dung đúng.
Lời giải
Thông tin số thuận tiện cho sao chép, tìm kiếm và xử lí. Quyền truy cập phụ thuộc thiết lập, còn độ tin cậy phụ thuộc nguồn và chứng cứ; hai điều đó không được bảo đảm chỉ vì dữ liệu ở dạng số.
Đang học