Hai cách mô tả cùng một thuật toán
Có thể mô tả thuật toán bằng cách **liệt kê các bước bằng ngôn ngữ tự nhiên**, hoặc bằng **sơ đồ khối**. Liệt kê dùng câu chữ để trình bày từng bước; sơ đồ khối dùng các hình và mũi tên để thể hiện công việc cùng hướng thực hiện.
Khi đọc sơ đồ khối, bắt đầu từ khối Bắt đầu rồi đi theo mũi tên. Vị trí gần nhau trên trang chưa đủ để kết luận hai bước được thực hiện liên tiếp.
Ý nghĩa các kí hiệu
Các kí hiệu thường dùng có vai trò khác nhau:
| Kí hiệu | Ý nghĩa |
|---|---|
| Hình bầu dục | Bắt đầu hoặc kết thúc |
| Hình bình hành | Nhập dữ liệu hoặc thông báo đầu ra |
| Hình chữ nhật | Bước xử lí |
| Hình thoi | Kiểm tra điều kiện |
| Đường có mũi tên | Chỉ hướng thực hiện tiếp theo |
Chẳng hạn, bước tính tổng là bước xử lí nên đặt trong hình chữ nhật. Bước thông báo tổng là đầu ra nên đặt trong hình bình hành.
Bài luyện
Trong sơ đồ khối, bước “Tính tổng của a và b” nên dùng hình nào?
Hình bầu dục biểu diễn bắt đầu hoặc kết thúc.
Hình bình hành dùng cho đầu vào hoặc đầu ra.
Hình thoi dùng để kiểm tra điều kiện.
Tính tổng là bước xử lí.
Lời giải
Bước tính tổng tạo ra một giá trị từ dữ liệu đã có, nên đây là bước xử lí và dùng hình chữ nhật.
Đọc sơ đồ tính trung bình cộng
Sơ đồ này mô tả thuật toán tính trung bình cộng của hai số. Kí hiệu “←” đọc là “nhận giá trị”: Tổng nhận giá trị $a+b$; TBC nhận giá trị Tổng chia cho $2$.
Các bước thực hiện lần lượt từ nhập hai số, tính tổng, tính trung bình cộng đến thông báo kết quả. Cách thực hiện lần lượt như vậy là **cấu trúc tuần tự**.
Với $a=6$, $b=10$, sau khối tính tổng, Tổng có giá trị $16$. Sau khối chia cho $2$, TBC có giá trị $8$. Chỉ khối thông báo mới đưa giá trị TBC ra làm kết quả. Cùng thuật toán đó đã được liệt kê bằng lời ở bài trước.
Bài luyện
Theo sơ đồ tính trung bình cộng trong bài, bước nào thực hiện ngay sau “Tổng ← a + b”?
Trước khi thông báo cần tính giá trị TBC.
Mũi tên đi từ khối tính Tổng đến khối chia Tổng cho 2.
Sơ đồ không có mũi tên quay lại bước nhập.
Sơ đồ còn bước tính và thông báo TBC.
Lời giải
Đi theo mũi tên rời khối “Tổng ← a + b” sẽ đến khối “TBC ← Tổng : 2”. Vì vậy phải chia Tổng cho 2 trước khi thông báo kết quả.
Bài luyện
Vai trò của mũi tên trong sơ đồ khối là gì?
Mũi tên mang thông tin về trình tự thực hiện.
Sơ đồ tuần tự thực hiện từng bước theo mũi tên.
Cần đi theo hướng mũi tên để đọc đúng trình tự.
Mũi tên chỉ hướng thực hiện, không chỉ đánh dấu khối xử lí.
Lời giải
Mũi tên cho biết sau bước hiện tại phải đi đến bước nào. Nếu chỉ nối hình mà không xét hướng, có thể đọc sai trình tự thuật toán.
Bài luyện
Mô tả nào khớp sơ đồ tính trung bình cộng trong bài?
Đúng cả công việc và trình tự của sơ đồ.
Sơ đồ thông báo TBC sau khi chia tổng, không thông báo tổng rồi chia riêng a.
Phải chia cả tổng cho 2, không chỉ chia b.
Phải tính Tổng trước khi dùng Tổng để tính TBC.
Lời giải
Sơ đồ có hai bước xử lí theo thứ tự: Tổng nhận $a+b$, rồi TBC nhận Tổng chia 2. Sau đó thông báo TBC. Cách liệt kê đúng phải giữ nguyên trình tự này.
Đang học