Điều gì làm nên trí tuệ nhân tạo?
Trí tuệ nhân tạo, viết tắt **AI** từ *Artificial Intelligence*, hướng tới khả năng máy tính thực hiện những nhiệm vụ thường cần trí tuệ của con người. Nhận ra chữ viết tay, hiểu câu hỏi và suy luận để đề xuất cách giải quyết là các ví dụ.
Tự động hóa giúp máy thực hiện công việc với ít sự can thiệp trực tiếp của con người. Một hệ thống tự động có thể tích hợp AI, nhưng chỉ thấy máy tự hoạt động thì chưa đủ kết luận có AI. Cần xét nhiệm vụ và cách xử lí được mô tả.
Cùng tự hoạt động, khác cách xử lí
Xét ba hệ thống giả định:
| Hệ thống | Cách hoạt động đã biết | Nhận xét |
|---|---|---|
| Đèn hành lang | Cảm biến phát hiện chuyển động thì bật đèn | Cơ chế cảm biến và bật/tắt này chưa cho thấy AI |
| Bộ hẹn giờ tưới | Đúng 7 giờ thì mở van trong 5 phút | Lịch đặt sẵn đủ giải thích hoạt động |
| Máy phân loại lá | Học từ ảnh đã ghi tên loài để nhận ra loài trong ảnh mới | Thể hiện học từ dữ liệu và nhận dạng hình ảnh |
Đèn có cảm biến không vì thế mà biết người đi qua là ai. Nếu một cửa thông minh còn nhận dạng khuôn mặt để xác định người được phép vào, đó là chức năng AI bổ sung, khác với chỉ mở khi phát hiện chuyển động.
AI hẹp và AI tổng quát
**AI hẹp**, còn gọi là AI yếu, được thiết kế cho một nhiệm vụ hoặc phạm vi cụ thể, chẳng hạn nhận dạng chữ hay chơi cờ. “Hẹp” nói về phạm vi năng lực, không có nghĩa hệ thống làm việc chậm hoặc kém hiệu quả.
**AI tổng quát**, còn gọi là AI mạnh theo cách phân loại trong SGK, hướng tới khả năng học, thích nghi và vận dụng tri thức qua nhiều lĩnh vực như con người. Làm tốt một nhiệm vụ chưa chứng minh đã đạt năng lực tổng quát. Không thể suy từ “chơi cờ giỏi” thành “làm giỏi mọi việc”.
Bài luyện
Theo mô tả đã cho, hệ thống nào thể hiện rõ việc ứng dụng AI?
Lịch cố định chưa cho thấy học, nhận dạng hay suy luận.
Đúng. Mô tả nêu học từ dữ liệu và nhận dạng ảnh mới.
Đóng mạch để bật đèn chưa cho thấy năng lực AI.
Đếm thời gian rồi reo là cơ chế tự động đã đặt.
Lời giải
Máy phân loại lá được học từ các ảnh đã biết loài rồi xử lí ảnh mới, nên có căn cứ nhận ra học và nhận dạng. Ba hệ thống còn lại chỉ hoạt động theo lịch, công tắc hoặc bộ đếm trong mô tả.
Bài luyện
Cửa chỉ phát hiện chuyển động rồi mở, không nhận dạng người. Nhận xét nào phù hợp?
Tự hoạt động chưa đủ để nhận biết AI.
Cảm biến có thể dùng trong cơ chế tự động đơn giản.
Tốc độ không phải căn cứ xác định AI.
Đúng. Cần căn cứ về nhiệm vụ và cách xử lí, không chỉ nhìn thấy cửa tự mở.
Lời giải
Cảm biến phát hiện chuyển động và kích hoạt mở cửa đã đủ giải thích hoạt động này. Mô tả không nêu nhận dạng người, học hay năng lực trí tuệ khác, nên chưa có căn cứ kết luận có AI.
Bài luyện
Một chương trình AI được thiết kế chỉ để chơi cờ rất giỏi. Kết luận nào đúng?
Đúng. Phạm vi chơi cờ phù hợp với AI hẹp.
Giỏi trong một lĩnh vực chưa chứng minh khả năng qua nhiều lĩnh vực.
AI hẹp vẫn là AI dù được thiết kế cho nhiệm vụ cụ thể.
Chạy trên máy tính không xác định phạm vi năng lực trí tuệ.
Lời giải
AI hẹp được thiết kế cho một nhiệm vụ hoặc phạm vi cụ thể. Chương trình chơi cờ phù hợp với phạm vi đó; kết quả chơi cờ không đủ chứng minh nó học và thích nghi qua nhiều lĩnh vực như yêu cầu của AI tổng quát.
Đang học