Cùng bắt đầu
Bốn nhóm bài học trong sơ đồ được rút ra từ quá trình giải phóng dân tộc và bảo vệ Tổ quốc. Với mỗi nhóm, cần tìm dẫn chứng lịch sử và giải thích giá trị trong điều kiện hiện nay.
Kiến thức cần nhớ
Sau 1975, độc lập và thống nhất tạo thuận lợi căn bản cho xây dựng đất nước. Hậu quả chiến tranh, bao vây cấm vận, khó khăn kinh tế và những diễn biến an ninh phức tạp đặt ra yêu cầu gắn xây dựng với bảo vệ Tổ quốc. Công cuộc bảo vệ biên giới và biển đảo tiếp nối thành quả giải phóng, thống nhất, nhằm giữ độc lập, chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ và cuộc sống nhân dân.
Ý nghĩa của các cuộc đấu tranh là bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa, khẳng định ý chí độc lập, tự chủ và đoàn kết, tạo điều kiện cho xây dựng đất nước. Kinh nghiệm bảo vệ đất nước cũng góp phần giữ hoà bình, ổn định trong khu vực. Thành quả cần được nhìn cùng những hi sinh, tổn thất và trách nhiệm gìn giữ hoà bình.
**1. Phát huy tinh thần yêu nước.** Tinh thần ấy thể hiện trong lao động, chiến đấu và sự sẵn sàng đóng góp của nhân dân. Giá trị thực tiễn là biến tình cảm thành công việc có ích, học tập nghiêm túc, thực hiện trách nhiệm công dân, tri ân người có công.
**2. Củng cố khối đại đoàn kết dân tộc.** Trong đấu tranh, lực lượng vũ trang và nhân dân hỗ trợ, đùm bọc nhau; sức dân là chỗ dựa lâu dài. Chẳng hạn, trong cuộc chiến đấu bảo vệ biên giới phía Bắc, đồng bào đón bộ đội ở tạm, nhường ruộng vườn làm trận địa; các đoàn thể thăm hỏi, động viên lực lượng chiến đấu. Ngày nay, đoàn kết cần gắn với chăm lo đời sống, tôn trọng và phối hợp giữa các cộng đồng, không chỉ dừng ở khẩu hiệu.
**3. Kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại.** Sức mạnh dân tộc giữ vai trò quyết định, đồng thời cần đoàn kết quốc tế, tranh thủ điều kiện thuận lợi và tiến bộ khoa học, công nghệ. Độc lập, tự chủ đi cùng hợp tác. Xây dựng kinh tế, văn hoá, xã hội tạo nguồn lực bảo vệ; hoà bình, an ninh tạo điều kiện phát triển.
**4. Phát huy nghệ thuật quân sự và xây dựng quốc phòng toàn dân.** Chiến tranh nhân dân, kết hợp các lực lượng và hình thức đấu tranh, sự linh hoạt trong tổ chức, chỉ huy là kinh nghiệm lịch sử. Trong điều kiện mới, cần vận dụng phù hợp, xây dựng thế trận quốc phòng toàn dân, chủ động bảo vệ từ sớm, từ xa, gắn với tiến bộ khoa học, công nghệ; không sao chép máy móc cách đánh của một trận chiến cũ.
**Vai trò lãnh đạo** xuyên suốt các bài học: đường lối đúng đắn, tổ chức sức mạnh toàn dân, đánh giá tình hình và hành động phù hợp. Phân tích vai trò ấy cần dẫn chứng cụ thể như quyết định nắm thời cơ 1945 hoặc điều chỉnh quyết tâm giải phóng 1975; đồng thời thấy người dân là lực lượng thực hiện và tạo sức mạnh.
Cùng xem một ví dụ
Cải thiện giao thông, y tế và đời sống ở vùng biên giúp người dân ổn định sinh sống, đồng thời tăng khả năng bảo vệ địa bàn. Đây là ví dụ về mối liên hệ giữa xây dựng và bảo vệ, không phải hai công việc hoàn toàn tách biệt.
Thực hành so sánh và vận dụng bài học
Lập bảng về bảo vệ biên giới Tây Nam, biên giới phía Bắc và chủ quyền biển đảo sau 1975. Mỗi dòng ghi bối cảnh, diễn biến tiêu biểu, kết quả hoặc ý nghĩa; phân biệt mốc tuyên bố với diễn biến thực tế. Với biển đảo, nêu cả đấu tranh pháp lí, ngoại giao và bảo vệ trên thực địa.
Lập sơ đồ bốn nhóm bài học, nối mỗi nhóm với một dẫn chứng lịch sử và một giá trị hiện nay. Có thể chọn bài học mình cho là cần nhấn mạnh nhất, nhưng phải giải thích có căn cứ; tình huống khác nhau có thể có lựa chọn khác nhau.
Sản phẩm vận dụng là bài ngắn về một cuộc đấu tranh bảo vệ Tổ quốc sau 1975 và giá trị thực tiễn của một bài học. Tiêu chí: đúng mốc, chủ thể và nguồn; dẫn chứng hỗ trợ nhận định; việc làm phù hợp, khả thi; không chỉ chép lại tên bốn bài học.
Đối chiếu yêu cầu luyện tập, vận dụng cuối bài 9. Câu luyện dưới đây giúp tự kiểm kiến thức, không thay sản phẩm thực hành.
Bài luyện
Nhận định nào thể hiện đủ quan hệ hai chiều giữa xây dựng và bảo vệ Tổ quốc?
Đúng. Nhận định giải thích tác động theo cả hai chiều.
Đây là chiều xây dựng tạo điều kiện bảo vệ, chưa nêu chiều ngược lại.
Đây là chiều bảo vệ tạo điều kiện xây dựng, chưa nêu chiều ngược lại.
Đây là tác dụng của hợp tác quốc tế, chưa trình bày quan hệ hai chiều đang hỏi.
Lời giải
Xây dựng làm tăng tiềm lực kinh tế, đời sống và nguồn lực quốc phòng. Bảo vệ độc lập, chủ quyền, giữ hoà bình và ổn định tạo môi trường cho xây dựng. Hai nhận định một chiều đều có cơ sở, nhưng đáp án cần nêu đủ sự hỗ trợ qua lại giữa hai nhiệm vụ.
Bài luyện
Dẫn chứng nào trực tiếp làm rõ bài học đại đoàn kết toàn dân qua sự gắn bó quân dân?
Đúng. Các hành động cho thấy nhân dân trực tiếp hỗ trợ lực lượng chiến đấu.
Dẫn chứng này trực tiếp làm rõ vai trò lãnh đạo và nắm thời cơ.
Dẫn chứng này trực tiếp thể hiện đoàn kết, ủng hộ quốc tế.
Dẫn chứng này trực tiếp thể hiện vận dụng khoa học, công nghệ trong điều kiện mới.
Lời giải
Ở vùng biên, việc đón bộ đội, nhường đất làm trận địa, động viên lực lượng chiến đấu thể hiện sự đùm bọc và đóng góp của nhân dân. Đó là dẫn chứng cụ thể về đoàn kết quân dân. Những dẫn chứng khác có giá trị nhưng trực tiếp minh hoạ các bài học khác.
Bài luyện
Nội dung nào trực tiếp thể hiện vận dụng bài học nghệ thuật quân sự trong điều kiện mới?
Đây là nội dung trực tiếp của bài học phát huy tinh thần yêu nước.
Đây là nội dung trực tiếp của bài học củng cố đoàn kết toàn dân.
Đúng. Kế thừa sáng tạo phải phù hợp yêu cầu, phương tiện và điều kiện mới.
Đây là nội dung trực tiếp của bài học kết hợp sức mạnh dân tộc và thời đại.
Lời giải
Bài học nghệ thuật quân sự nhấn mạnh sáng tạo trong tổ chức, phối hợp lực lượng và hình thức đấu tranh. Trong điều kiện mới, cần phát triển quốc phòng toàn dân, ứng dụng khoa học, công nghệ, chủ động bảo vệ từ sớm, từ xa. Ba lựa chọn khác là các nội dung phù hợp của những nhóm bài học khác.
Bài luyện
Nhóm nội dung nào đáp ứng trực tiếp yêu cầu phân tích giá trị thực tiễn của một bài học lịch sử?
Đúng. Có căn cứ lịch sử và giải thích giá trị vận dụng, không chỉ nêu tên.
Đây là phần hệ thống sự kiện, chưa phân tích giá trị vận dụng của bài học.
Đây là bước khái quát nhóm bài học, chưa giải thích giá trị thực tiễn.
Đây là kế hoạch tổ chức hoạt động, chưa phân tích bài học lịch sử.
Lời giải
Phân tích giá trị thực tiễn cần xác định bài học, dùng dẫn chứng cho thấy nó được rút ra từ lịch sử và giải thích cách vận dụng phù hợp hiện nay. Bảng thời gian, sơ đồ tên nhóm và kế hoạch chuyến đi có công dụng riêng nhưng chưa đáp ứng đủ yêu cầu ấy. Có thể lựa chọn bài học khác nhau nếu căn cứ và lập luận thuyết phục.
Những điều cần nhớ
Bảo vệ độc lập, chủ quyền và cuộc sống nhân dân; phát huy yêu nước, đoàn kết, kết hợp sức mạnh, nghệ thuật quân sự dưới sự lãnh đạo phù hợp. Xây dựng và bảo vệ hỗ trợ nhau.
Đang học