Nhìn vai trò qua hoạt động
Mục tiêu cho biết Liên hợp quốc hướng tới điều gì; vai trò thể hiện qua đóng góp trong hoạt động thực tế. Có thể hệ thống thành ba nhóm: hoà bình–an ninh; phát triển; quyền con người, văn hoá–xã hội. Khi nhận xét, cần kết nối việc làm với tác động, tránh chỉ liệt kê tên tổ chức.
Hoà bình và an ninh quốc tế
Liên hợp quốc góp phần ngăn ngừa một cuộc chiến tranh thế giới mới sau 1945. Tổ chức tạo diễn đàn đối thoại, hỗ trợ giải quyết xung đột và triển khai hoạt động gìn giữ hoà bình, góp phần khôi phục ổn định, tái thiết ở nhiều quốc gia.
SGK nêu những trường hợp như En Xan-va-đo, Goa-tê-ma-la, Mô-dăm-bích. Các hoạt động không chỉ nhằm chấm dứt giao tranh mà còn hỗ trợ điều kiện để hoà bình được duy trì.
Liên hợp quốc thúc đẩy xây dựng các điều ước về giải trừ quân bị, chống chạy đua vũ trang; SGK lấy các mốc 1968 về không phổ biến vũ khí hạt nhân, 1993 về cấm vũ khí hoá học và 2017 về cấm vũ khí hạt nhân làm dẫn chứng. Việc tạo khuôn khổ pháp lí cần được phân biệt với kết quả thực thi.
Tổ chức cũng ủng hộ quá trình giành độc lập của các nước thuộc địa, phụ thuộc, góp phần làm tăng số quốc gia độc lập và thành viên. Những đóng góp ấy tạo môi trường thuận lợi hơn cho phát triển.
Thúc đẩy phát triển và nâng đời sống
Thông qua hợp tác quốc tế, các cơ quan, chương trình, quỹ và tổ chức chuyên môn trong hệ thống góp phần tạo điều kiện phát triển kinh tế, tài chính, thương mại. Từ năm 1960, Đại hội đồng đề ra chiến lược phát triển theo từng thập kỉ để huy động nỗ lực chung, quan tâm lợi ích của các nước thành viên.
Các dự án hỗ trợ giảm nghèo, cải thiện đời sống, ứng phó biến đổi khí hậu và dịch bệnh giúp thấy phát triển kinh tế liên hệ với nhu cầu con người. Năm 2015, Chương trình nghị sự 2030 với 17 mục tiêu phát triển bền vững được thông qua. Đây là định hướng hành động tới 2030, không phải báo cáo rằng mọi mục tiêu đã hoàn thành.
Quyền con người, văn hoá và xã hội
Năm 1948, Đại hội đồng thông qua Tuyên ngôn Nhân quyền, nêu các quyền và tự do cơ bản. Việc xây dựng chuẩn mực, văn kiện và thúc đẩy hợp tác giúp tạo cơ sở cho bảo vệ quyền, mở rộng cơ hội phát triển.
Hoạt động về giáo dục, văn hoá, y tế và bảo tồn di sản thể hiện vai trò này trong đời sống. Chẳng hạn, Hình 9 SGK tr. 11 ghi một lớp học tạm thời ở Công-gô do Cao uỷ Liên hợp quốc về người tị nạn tổ chức. Lớp học giúp giải thích việc mở cơ hội tiếp cận giáo dục trong hoàn cảnh khó khăn: chuẩn mực về quyền được nối với hoạt động hỗ trợ con người. Chú thích xác định cơ quan, địa điểm; không tự gán thêm năm chụp hoặc số người hưởng lợi khi hình chưa cung cấp.
Đọc Tư liệu 4 và quan sát Hình 9. Nêu thông tin văn bản và hình ảnh cung cấp, rồi giải thích đóng góp về quyền con người, giáo dục.
Kết nối việc làm với tác động
| Hoạt động | Vai trò cần giải thích |
|---|---|
| Gìn giữ hoà bình | Hỗ trợ ổn định, chấm dứt xung đột và tái thiết |
| Hợp tác phát triển | Huy động nỗ lực cải thiện đời sống và điều kiện kinh tế |
| Chuẩn mực về quyền | Tạo cơ sở thúc đẩy bảo vệ quyền con người |
| Hỗ trợ giáo dục, di sản | Mở rộng cơ hội học tập, hợp tác văn hoá |
Các nhóm có quan hệ: môi trường hoà bình giúp phát triển; giáo dục và quyền con người làm rõ phát triển vì ai. Vai trò quan trọng không có nghĩa Liên hợp quốc đã ngăn mọi cuộc chiến hay khắc phục hết mọi bất bình đẳng.
Thực hành nhận xét có dẫn chứng
Có thể lập sơ đồ ba nhóm vai trò, mỗi nhánh nêu một hoạt động và giải thích ý nghĩa. Khi đánh giá đóng góp về hoà bình theo yêu cầu SGK, cần chỉ ra vì sao ổn định là điều kiện cho các mục tiêu khác, cùng những hoạt động hỗ trợ cụ thể.
Để giới thiệu sự hỗ trợ đối với Việt Nam, chọn một chương trình có nguồn chính thức, ghi cơ quan, giai đoạn, đối tượng và kết quả được công bố. SGV gợi ý tìm hiểu UNDP, UNICEF, FAO. Viết hoặc thuyết trình ngắn từ những dữ liệu đã kiểm; không lấy mục tiêu dự án làm số người thực tế được hưởng lợi. Nhiệm vụ sưu tầm, trình bày cần được thực hiện riêng.
Bài luyện
Dẫn chứng nào trực tiếp thể hiện vai trò thúc đẩy quyền con người?
Đây là liên minh quân sự khác.
Đúng. Văn kiện nêu quyền và tự do cơ bản.
Đây là nội dung tổ chức thế giới sau chiến tranh.
Đây là một tổ chức quân sự khác.
Lời giải
Tuyên ngôn Nhân quyền năm 1948 là dẫn chứng về xây dựng chuẩn mực bảo vệ quyền. Cần ghép đúng văn kiện, cơ quan và lĩnh vực.
Bài luyện
Nội dung nào đúng với Chương trình nghị sự 2030 vì sự phát triển bền vững?
Đây là khuôn khổ Thiên niên kỉ, không phải Chương trình nghị sự 2030.
Hiến chương có chức năng và thời điểm khác.
Đúng. Năm thông qua, số mục tiêu và thời hạn cần được ghép đúng.
Đây là Tuyên ngôn Nhân quyền, không phải chương trình phát triển đang hỏi.
Lời giải
Năm 2015, Liên hợp quốc thông qua Chương trình nghị sự 2030, đề ra 17 mục tiêu phát triển bền vững. Những mục tiêu hướng tới hành động toàn cầu đến 2030, liên hệ giảm nghèo, đời sống, môi trường và hợp tác. Thông qua định hướng không đồng nghĩa đã hoàn thành kết quả.
Bài luyện
Hoạt động gìn giữ hoà bình tại En Xan-va-đo, Goa-tê-ma-la, Mô-dăm-bích trực tiếp minh hoạ vai trò nào?
Đúng. Đây là đóng góp thuộc lĩnh vực hoà bình và an ninh quốc tế.
Đây là vai trò về quyền con người; cần văn kiện làm dẫn chứng trực tiếp.
Đây là hoạt động phát triển, khác nhiệm vụ gìn giữ hoà bình được nêu.
Đây là hoạt động văn hoá, khác phạm vi trực tiếp của các trường hợp đang hỏi.
Lời giải
SGK dùng ba trường hợp để minh hoạ đóng góp giải quyết xung đột, hỗ trợ ổn định và tái thiết. Môi trường hoà bình tạo điều kiện cho sản xuất, học tập và cải thiện đời sống. Vì thế, vai trò này có quan hệ với các mục tiêu phát triển khác; không đồng nghĩa mọi xung đột đều đã được giải quyết.
Bài luyện
Hình 9 SGK tr. 11 về lớp học tạm thời ở Công-gô giúp giải thích nhận xét nào?
Bảo tồn di sản là mặt hoạt động khác; không khớp chú thích lớp học này.
Đây là hướng hoạt động phát triển khác; chú thích không xác định hình là chương trình của FAO.
Hoạt động với trẻ em cần xác định đúng cơ quan; chú thích hình này ghi Cao uỷ Liên hợp quốc về người tị nạn.
Đúng. Có thể nối hoạt động trong hình với quyền học tập và phát triển con người.
Lời giải
Chú thích xác định lớp học tạm thời ở Công-gô do Cao uỷ Liên hợp quốc về người tị nạn tổ chức. Kết hợp với tư liệu về các quyền cơ bản, hình giúp giải thích vai trò hỗ trợ tiếp cận giáo dục. Không tự thêm năm chụp, số trẻ em được hỗ trợ hoặc đổi tên cơ quan khi nguồn chưa cung cấp.
Đang học