Nguyên nhân thắng lợi, thất bại và bài học giữ nước

Các cuộc kháng chiến thắng lợi trước năm 1945 có những nguyên nhân chủ yếu: **tính chính nghĩa** của cuộc chiến bảo vệ độc lập; **lòng yêu nước và đoàn kết toàn dân**; **kế sách đúng đắn, linh hoạt**; **lãnh đạo, chỉ huy tài năng**. Cần phân biệt sức mạnh bên trong với những khó khăn của phía xâm lược. | Nhóm yếu tố | Nội dung và dẫn chứng | |---|---| | Chủ quan | Yêu nước, chính nghĩa, đoàn kết, đường lối và chỉ huy. | | Khách quan | Cuộc xâm lược phi nghĩa; khó khăn về hành quân, tiếp tế và địa hình. | Hội nghị Bình Than, Diên Hồng góp phần thống nhất quyết tâm chống giặc của nhà Trần. Về phía quân xâm lược, hành quân xa, thiếu lương thực, không quen địa hình và điều kiện tự nhiên gây nhiều khó khăn. Những khó khăn ấy phải được đặt trong quan hệ với hoạt động của quân dân ta. Ở Bạch Đằng, hiểu biết địa hình, thuỷ triều đi cùng việc chuẩn bị trận địa, bố trí lực lượng và tiến công đúng lúc. **Sức mạnh và sự chủ động của quân dân ta có vai trò quyết định**, còn điều kiện thuận lợi cần được khai thác bằng kế hoạch phù hợp. Với các cuộc kháng chiến **không thành công**, SGK nêu ba nhóm nguyên nhân: chưa tập hợp được đông đảo nhân dân, chưa xây dựng được đoàn kết toàn dân; sai lầm trong tổ chức, chỉ huy; tương quan lực lượng bất lợi. Nhà Hồ chống Minh năm **1406–1407** chưa tập hợp được sự ủng hộ rộng rãi, thiên về phòng ngự và cố thủ. Trong chống Pháp **1858–1884**, triều Nguyễn thiếu đường lối đúng đắn, thiên về chủ hoà, các phong trào nhân dân thiếu sự lãnh đạo thống nhất của triều đình; đồng thời quân Pháp có ưu thế về lực lượng, vũ khí. Các hiệp ước 1883–1884 đánh dấu sự đầu hàng của triều đình, còn nhân dân vẫn tiếp tục kháng chiến. Từ các cuộc khởi nghĩa và chiến tranh giải phóng, có thể rút ba bài học chính: - **Xây dựng lực lượng:** gây dựng hạt nhân, vận động, tổ chức và mở rộng lực lượng qua thời gian. Hội thề Lũng Nhai đặt cơ sở cho bộ tham mưu Lam Sơn; Quang Trung tuyển mộ, khích lệ quân sĩ khi tiến ra Bắc. - **Xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân:** phát huy sự tham gia, ủng hộ của các tầng lớp nhân dân và thống nhất trong lãnh đạo. Nghĩa quân Lam Sơn lớn mạnh nhờ tập hợp được những lực lượng yêu nước khác nhau. - **Nghệ thuật quân sự:** lựa chọn cách đánh phù hợp tương quan và thời cơ. Rút lui bảo toàn lực lượng thời Trần, chuyển hướng vào Nghệ An của Lam Sơn hay tiến công nhanh của Quang Trung là những cách làm khác nhau. Phối hợp quân sự với ngoại giao ở Như Nguyệt, Đông Quan giúp đạt mục tiêu độc lập và hạn chế tổn thất. Giá trị vận dụng hiện nay nằm ở phát huy đoàn kết, chuẩn bị tiềm lực, chủ động và sáng tạo trong xây dựng, bảo vệ Tổ quốc. Việc học tập lịch sử có căn cứ, thực hiện trách nhiệm công dân, giữ gìn đoàn kết, giới thiệu di tích và tham gia đền ơn đáp nghĩa cần phù hợp điều kiện, pháp luật. Vận dụng bài học là tìm ý nghĩa phù hợp hoàn cảnh hiện nay, không chuyển nguyên xi cách tiến hành chiến tranh thời trước.

Chọn một nhận định, chẳng hạn “đoàn kết là nhân tố quan trọng của thắng lợi”. Viết theo ba bước: nêu luận điểm; dẫn một sự kiện đã học; giải thích cơ chế tác động. Với thời Trần, việc bàn kế, củng cố quyết tâm giúp thống nhất hành động; với Lam Sơn, mở rộng lực lượng và sự ủng hộ giúp nghĩa quân vượt khó, phát triển cuộc chiến tranh giải phóng. Tiếp theo nêu một việc phù hợp hiện nay: tìm hiểu và giới thiệu di tích bằng thông tin đã kiểm, giữ gìn đoàn kết trong cộng đồng, tham gia hoạt động đền ơn đáp nghĩa do nhà trường hoặc địa phương tổ chức. Ghi rõ bài học lịch sử được liên hệ và việc làm cụ thể, phù hợp điều kiện, pháp luật. Có thể lập kế hoạch một hoạt động đền ơn đáp nghĩa với mục đích, thời gian, đơn vị hướng dẫn và cách bảo đảm thực hiện chu đáo. Bài học cung cấp cơ sở và hướng dẫn; việc lập kế hoạch chưa phải bằng chứng đã thực hiện hoạt động.