Chính quyền Xô viết và yêu cầu xây dựng nhà nước mới
Sau thắng lợi Cách mạng tháng Mười Nga năm 1917, Đại hội Xô viết toàn Nga lần thứ hai tuyên bố thành lập Chính quyền Xô viết do Lê-nin đứng đầu. Nhiệm vụ hàng đầu là thay bộ máy nhà nước cũ bằng nhà nước mới của những người lao động.
Đại hội khai mạc đêm 25–10–1917 theo lịch cũ, tương ứng 7–11–1917 theo lịch mới. Đây là hai cách ghi cùng mốc lịch sử. Sự ra đời Chính quyền Xô viết tạo cơ sở cho quá trình xây dựng nhà nước mới, chưa đồng nghĩa Liên bang Xô viết đã được thành lập ngay năm 1917.
Vì sao cần một nhà nước liên bang?
Trong cuộc chiến đấu chống thù trong, giặc ngoài những năm 1918–1921, các nước cộng hoà Xô viết đoàn kết, giúp đỡ lẫn nhau để bảo vệ chính quyền. Sau chiến tranh, khôi phục kinh tế, xây dựng chủ nghĩa xã hội và bảo vệ đất nước đòi hỏi sự liên minh chặt chẽ hơn, nhất là thống nhất về tổ chức nhà nước.
Liên kết giúp phối hợp nguồn lực và thực hiện nhiệm vụ chung trên phạm vi rộng hơn từng nước cộng hoà riêng lẻ. Hợp tác thời chiến là cơ sở, còn thành lập Liên bang tạo hình thức nhà nước chung để đáp ứng yêu cầu xây dựng, bảo vệ.
Tư tưởng chỉ đạo của Lê-nin là bình đẳng về mọi mặt, quyền dân tộc tự quyết và xây dựng cộng đồng anh em giữa các dân tộc. Những nguyên tắc này giúp giải thích cơ sở liên kết, không chỉ coi Liên bang là một tên gọi mới.
Bài luyện
Vì sao sau chiến tranh 1918–1921, các nước cộng hoà Xô viết cần liên kết chặt chẽ hơn về mặt nhà nước?
Đúng. Hợp tác trong chiến tranh tạo cơ sở, còn yêu cầu xây dựng, bảo vệ sau chiến tranh thúc đẩy hình thức nhà nước chung.
Đây là bối cảnh phát triển sau Chiến tranh thế giới thứ hai, không phải hoàn cảnh đầu những năm 20.
Cải tổ trong khủng hoảng thuộc giai đoạn nhiều thập kỉ sau, không giải thích nhu cầu thành lập Liên bang năm 1922.
Thống nhất Đức là một tiến trình khác về địa bàn, thời điểm và nội dung.
Lời giải
Trong chiến tranh, các nước cộng hoà đã hợp tác bảo vệ Chính quyền Xô viết. Sau chiến tranh, khôi phục kinh tế, xây dựng chủ nghĩa xã hội và bảo vệ đất nước cần sự liên minh bền chặt hơn, nhất là thống nhất về tổ chức nhà nước.
Đọc đúng các mốc 1917, 1922, 1924
Mỗi mốc nói một bước trong quá trình. Cần đọc tên sự kiện và ý nghĩa đi cùng thời gian.
Ngày 30–12–1922, Đại hội lần thứ nhất các Xô viết toàn Liên bang thông qua Tuyên ngôn thành lập Liên bang Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Xô viết và Hiệp ước Liên bang. Liên bang thường được gọi tắt là Liên Xô.
Khi mới thành lập, có bốn nước cộng hoà Xô viết: Nga, U-crai-na, Bê-lô-rút-xi-a và Ngoại Cáp-ca-dơ. Nga là một nước cộng hoà trong Liên bang, không đồng nghĩa toàn bộ Liên Xô.
Tháng 1–1924, Hiến pháp đầu tiên của Liên Xô được thông qua, hoàn thành quá trình thành lập nhà nước liên bang. Hiến pháp ghi nhận hợp tác tự nguyện, phân định quyền của Liên bang và các nước cộng hoà, quy định cơ cấu cơ quan nhà nước.
Vì vậy, cần đọc tên sự kiện đi cùng mốc: 1917 là chính quyền Xô viết; 1922 là thành lập Liên bang; 1924 là thông qua Hiến pháp đầu tiên.
Bài luyện
Sự kiện nào đánh dấu hoàn thành quá trình thành lập nhà nước Liên bang theo bài học?
Đây là cơ sở hợp tác, chưa phải mốc Hiến pháp đầu tiên được thông qua.
Đây là bước tạo cơ sở chính quyền mới, chưa phải hoàn thành thành lập Liên bang.
Đây là mốc thành lập Liên bang; cần phân biệt với bước hoàn thành năm 1924.
Đúng. Hiến pháp 1924 hoàn chỉnh cơ sở tổ chức, pháp lí của nhà nước Liên bang.
Lời giải
Ngày 30–12–1922 là mốc thành lập Liên bang. Tháng 1–1924, Hiến pháp đầu tiên được thông qua, ghi nhận nguyên tắc và tổ chức nhà nước, đánh dấu hoàn thành quá trình thành lập.
Phân tích ý nghĩa trong nước và quốc tế
Trong nước, việc thành lập Liên Xô phù hợp lợi ích chung của các dân tộc trên đất nước Xô viết. Đoàn kết, hợp tác và giúp đỡ tạo sức mạnh để phát triển kinh tế, xã hội, nâng vị thế quốc tế. Liên bang mở ra cách giải quyết vấn đề dân tộc trên cơ sở bình đẳng, hữu nghị.
Về quốc tế, Liên Xô trở thành biểu tượng và chỗ dựa tinh thần, vật chất cho phong trào cách mạng thế giới. Thành tựu của Liên Xô cổ vũ phong trào giải phóng dân tộc; tiềm lực kinh tế tạo cơ sở giúp đỡ vật chất, đào tạo cán bộ cho cách mạng các nước. Sự ra đời Liên Xô cũng tạo tiền đề cho hệ thống xã hội chủ nghĩa phát triển sau này.
Phân tích cần chỉ rõ mối liên hệ: tổ chức chung tăng khả năng hợp tác; thành tựu tạo sức cổ vũ; tiềm lực hỗ trợ sự giúp đỡ. Chỉ kể tên các nước cộng hoà chưa giải thích đầy đủ những ý nghĩa ấy.
Bài luyện
Nội dung nào trực tiếp phân tích ý nghĩa trong nước của việc thành lập Liên Xô?
Đúng. Tác dụng được xem xét đối với các dân tộc và nhiệm vụ phát triển trong Liên bang.
Đây là ý nghĩa quốc tế, đối với các phong trào ở ngoài Liên bang.
Đây là phương diện hỗ trợ vật chất, đào tạo đối với cách mạng các nước, thuộc ý nghĩa quốc tế.
Đây là ảnh hưởng đối với sự phát triển chủ nghĩa xã hội trên phạm vi thế giới.
Lời giải
Cùng một sự kiện có nhiều ý nghĩa. Cần xác định phạm vi: liên kết dân tộc và phát triển các nước cộng hoà thuộc ý nghĩa trong nước; cổ vũ, hỗ trợ cách mạng thế giới thuộc ý nghĩa quốc tế.
Giới thiệu một giá trị có căn cứ
Thực hành thứ nhất: lập bảng quá trình hình thành Liên Xô với các cột thời gian, nội dung sự kiện và vai trò của bước chuyển. Chẳng hạn, hàng năm 1922 ghi việc thông qua Tuyên ngôn, Hiệp ước Liên bang; hàng tháng 1–1924 ghi Hiến pháp đầu tiên và ý nghĩa hoàn thành quá trình thành lập. Bảng cần cho thấy quan hệ giữa các bước, không chỉ chép dãy năm.
Thực hành thứ hai: chọn một giá trị để giới thiệu, như đoàn kết giữa các dân tộc, quyền lợi người lao động hoặc sự hỗ trợ phong trào giải phóng dân tộc. Ví dụ, từ nguyên tắc bình đẳng, tự nguyện và hợp tác trong Hiến pháp 1924, có thể giải thích giá trị đoàn kết giữa các dân tộc. Nếu chọn sự hỗ trợ cách mạng thế giới, cần phân biệt thành tựu tạo sức cổ vũ với tiềm lực phục vụ giúp đỡ vật chất, đào tạo cán bộ.
Bài giới thiệu cần có dẫn chứng, nguồn và phần giải thích giá trị trong bối cảnh lịch sử. Khi tham khảo khảo sát dư luận, ghi năm, đối tượng và câu hỏi; không dùng kết quả cũ để khẳng định thái độ hiện tại của toàn bộ dân cư.
Bài luyện
Dòng nào phân biệt đúng chỗ dựa tinh thần và vật chất mà Liên Xô đem lại cho phong trào cách mạng thế giới?
Hai phương diện đã bị đảo: phương tiện là hỗ trợ vật chất, sự cổ vũ là tác động tinh thần.
Đúng. Nhận xét gắn mỗi phương diện với một tác dụng cụ thể đối với cách mạng các nước.
Quyền của các nước cộng hoà liên quan tổ chức Liên bang; tên gọi nhà nước chưa giải thích sự hỗ trợ vật chất.
Đây là những nguyên tắc, quan hệ trong Liên bang, chưa phân biệt hai phương diện hỗ trợ cách mạng thế giới.
Lời giải
Thành tựu của Liên Xô cổ vũ và lôi cuốn phong trào giải phóng dân tộc. Phát triển kinh tế tạo tiềm lực cho sự giúp đỡ vật chất và đào tạo cán bộ. Hai phương diện gắn bó nhưng không có cùng nội dung.
Đang học