Khủng hoảng và sụp đổ ở Liên Xô, Đông Âu

| Nhóm nguyên nhân | Nội dung cần giải thích | |---|---| | Đường lối, quản lí | Chủ quan, duy ý chí; áp dụng máy móc mô hình tập trung, quan liêu, bao cấp; chậm đổi mới | | Khoa học–công nghệ | Chậm ứng dụng thành tựu vào sản xuất, năng suất suy giảm, kinh tế trì trệ, lòng tin sa sút | | Cải cách, cải tổ | Sai lầm nghiêm trọng về đường lối, cách tiến hành; xoá bỏ vai trò lãnh đạo của Đảng Cộng sản | | Chống phá | Hoạt động của lực lượng thù địch trong nước và thế lực bên ngoài làm gia tăng bất ổn | Đây là tổng hợp nhiều yếu tố có quan hệ. Hạn chế kéo dài của mô hình và quản lí làm khó khăn tích tụ; chậm ứng dụng khoa học–công nghệ hạn chế khả năng phát triển. Sai lầm cải tổ khiến khủng hoảng nặng hơn, còn các hoạt động chống phá làm tình trạng thêm bất ổn. Vì vậy, không quy toàn bộ quá trình về một sự kiện cuối cùng, một cá nhân hoặc chỉ tác động bên ngoài. Giải thích cần nêu được nội dung và quan hệ giữa những nhóm nguyên nhân.

Sự sụp đổ diễn ra đối với mô hình chủ nghĩa xã hội ở Liên Xô, Đông Âu có nhiều thiếu sót, sai lầm; không đồng nghĩa chủ nghĩa xã hội chấm dứt trên toàn thế giới. Trung Quốc, Việt Nam, Lào, Cu-ba tiếp tục con đường xã hội chủ nghĩa với những cải cách, đổi mới phù hợp hoàn cảnh. Bài học đối với Việt Nam là thường xuyên chăm lo xây dựng Đảng, bộ máy chính quyền trong sạch, vững mạnh, gắn bó với nhân dân; giữ vững vai trò lãnh đạo của Đảng. Cần xây dựng nền kinh tế ổn định, phát triển, giữ độc lập tự chủ trong hội nhập hiệu quả, gắn sự lãnh đạo của Đảng với quản lí của Nhà nước. Một bài học khác là tăng cường công tác chính trị, tư tưởng, nâng nhận thức và trách nhiệm. Những yêu cầu ấy cần đặt trong thực tiễn, không sao chép máy móc cách làm của nước khác hoặc xem mọi hình thức cải cách đều dẫn tới cùng kết quả.