Tái thiết và phát triển sau khi giành độc lập

Sau nhiều thế kỉ bị thống trị, phần lớn các nước Đông Nam Á bước vào thời kì độc lập với nền kinh tế nông nghiệp lạc hậu, lệ thuộc nước ngoài. Sản xuất phục vụ khai thác nguyên liệu và thị trường chính quốc để lại cơ cấu mất cân đối; có nơi xuất khẩu nhiều lúa gạo nhưng dân chúng vẫn thiếu lương thực. Chính sách **chia để trị** và phân biệt đối xử làm sâu thêm chia rẽ giữa các cộng đồng, là một nguyên nhân để lại xung đột sắc tộc, tôn giáo kéo dài ở một số nước. Giáo dục bị hạn chế, chính sách nô dịch văn hoá gây khó khăn cho phát triển nhân lực và bảo vệ các giá trị truyền thống. Hạ tầng như cảng, đường sắt và đô thị có những chuyển biến trong thời thuộc địa, nhưng trước hết phục vụ cai trị và khai thác. Cần xét cả công trình được xây dựng lẫn mục đích, người kiểm soát và đối tượng hưởng lợi để đánh giá tác động của chế độ thực dân. Sau độc lập, **công nghiệp hoá** trở thành hướng đi quan trọng để khắc phục nghèo nàn, lạc hậu. Một nhóm nước như In-đô-nê-xi-a, Ma-lai-xi-a, Phi-líp-pin, Xin-ga-po triển khai tương đối sớm, từ giữa những năm 1950 với thời điểm cụ thể khác nhau. Giai đoạn đầu chú trọng thay thế nhập khẩu để đáp ứng nhu cầu hàng hoá, giải quyết việc làm, xây dựng kinh tế tự chủ; sau đó lần lượt chuyển trọng tâm sang hướng xuất khẩu. | Hướng phát triển | Trọng tâm và cách hiểu | |---|---| | Thay thế nhập khẩu | Sản xuất cho nhu cầu nội địa, giảm hàng phải nhập; không đồng nghĩa cắt đứt ngoại thương. | | Hướng xuất khẩu | Phát triển hàng hoá cho thị trường quốc tế, thu hút vốn và công nghệ; vẫn có sản xuất cho thị trường trong nước. | | Cải cách, đổi mới | Điều chỉnh quản lí, huy động nguồn lực và hợp tác; thời điểm, cách làm khác nhau giữa các nước. | **Việt Nam, Lào, Cam-pu-chia** từng bước chuyển sang kinh tế thị trường, tiến hành công nghiệp hoá từ cuối thập niên 1980 và trong thập niên 1990. **Bru-nây**, sau độc lập năm 1984, điều chỉnh chính sách nhằm đa dạng hoá nền kinh tế. **Mi-an-ma** cũng tiến hành cải cách kinh tế. Các trường hợp này cho thấy không có một thời điểm khởi đầu chung cho cả khu vực. Quá trình tái thiết và phát triển đem lại những thành tựu lớn về kinh tế, tạo chuyển biến trong đời sống xã hội và tăng hợp tác khu vực. Kết quả cụ thể gắn với hoàn cảnh, chính sách và thời kì của từng nước. Khi so sánh hai chiến lược công nghiệp hoá, cần xác định **thị trường được đặt trọng tâm**; khi bổ sung số liệu thành tựu, phải ghi năm và nguồn thay vì coi thông tin quá khứ là số liệu hiện nay.

Chọn một ảnh hưởng tiêu cực của chế độ thực dân Pháp ở Việt Nam: hạn chế giáo dục, khai thác tài nguyên hoặc phát triển mất cân đối. Ghép ảnh hưởng đó với nhiệm vụ sau độc lập, chẳng hạn mở rộng giáo dục và đào tạo để khắc phục thiếu hụt nguồn nhân lực. Trong Tư liệu 2 ở SGK tr. 40, đoạn trích tác phẩm **Bản án chế độ thực dân Pháp** của **Nguyễn Ái Quốc** phản ánh tình trạng thiếu trường học và phê phán chính sách ngu dân. Từ đó có thể giải thích: hạn chế cơ hội học tập để lại khó khăn về dân trí, nhân lực; mở rộng giáo dục là một nhiệm vụ cần thiết sau độc lập. Đây là phần diễn giải tư liệu, không phải lời trích nguyên văn. Tiếp theo, chọn một quốc gia Đông Nam Á để viết khoảng 300 từ về tái thiết và phát triển. Bài viết cần có: hoàn cảnh sau độc lập; một chiến lược hoặc chính sách; thành tựu có mốc thời gian; nhận xét dựa trên dẫn chứng. Có thể dùng kiến thức bài học làm khung, rồi đối chiếu nguồn chính thức của quốc gia hoặc tổ chức quốc tế khi bổ sung số liệu. Không lấy một bức ảnh đô thị hiện đại làm chứng cứ duy nhất rằng toàn bộ dân cư đã đạt cùng mức sống. Sản phẩm đạt yêu cầu phải có nguồn, thời kì và mối liên hệ giữa khó khăn, chính sách và chuyển biến.