Cộng đồng ASEAN: ba trụ cột và hướng phát triển

APSC kế thừa những thành quả hợp tác chính trị–an ninh, nhằm nâng hợp tác lên mức cao hơn và tạo môi trường hoà bình, an ninh. Những nội dung chính gồm dựa trên giá trị, chuẩn mực chung; cùng chịu trách nhiệm về an ninh toàn diện; xây dựng khu vực gắn kết, tự cường và mở với bên ngoài. AEC kế thừa, hướng tới tăng phạm vi và mức độ hợp tác kinh tế, thương mại. Nội dung gồm thị trường và cơ sở sản xuất chung, lưu chuyển hàng hoá, dịch vụ, đầu tư, vốn và lao động có tay nghề; xây dựng khu vực cạnh tranh, năng động, phát triển đồng đều và hội nhập kinh tế toàn cầu. Đây là định hướng và quá trình thực hiện cam kết, không phải tuyên bố mọi lao động đều tự do làm việc không điều kiện ở bất cứ nước nào. Cần phân biệt nội dung mục tiêu với mức độ thực hiện từng cam kết. Đọc Tư liệu 3, xác định ba nội dung APSC. Đối chiếu tiếp AEC ở trang 28, không đổi lĩnh vực an ninh thành hợp tác thị trường.

ASCC là khuôn khổ hợp tác nhằm tạo sự hài hoà, bình đẳng, công bằng, nâng ý thức cộng đồng và bản sắc ASEAN. Kế hoạch năm 2009 nêu sáu mặt: phát triển con người; phúc lợi và bảo hiểm xã hội; bình đẳng xã hội và quyền; bền vững môi trường; bản sắc ASEAN; thu hẹp khoảng cách phát triển. Các trụ cột hỗ trợ nhau. Hoà bình tạo điều kiện sản xuất và giao lưu; kinh tế cung cấp nguồn lực; giáo dục, phúc lợi, môi trường và hiểu biết văn hoá làm phát triển gắn với con người, tăng gắn kết cộng đồng. Một hoạt động có thể liên quan nhiều trụ cột. Khi phân loại theo câu hỏi, cần chọn nội dung trực tiếp được nhấn mạnh thay vì chỉ thấy một từ chung như phát triển.

Trong nội khối, sự khác biệt về chế độ chính trị, trình độ phát triển, thu nhập và một số mâu thuẫn song phương gây khó khăn phối hợp. Sự tương đồng ở một số ngành sản xuất cũng làm tăng cạnh tranh xuất khẩu. Từ bên ngoài, cạnh tranh ảnh hưởng nước lớn, diễn biến Biển Đông và tình hình quốc tế tác động tới cộng đồng. Biến đổi khí hậu, ô nhiễm, dịch bệnh đặt thêm yêu cầu phối hợp. Những vấn đề ấy vượt khả năng giải quyết riêng lẻ của một nước. Chẳng hạn, chênh lệch về trình độ phát triển khiến khả năng tham gia hợp tác của các thành viên khác nhau, nên mở rộng cơ hội cần đi cùng thu hẹp khoảng cách. Với ô nhiễm hay dịch bệnh có tác động vượt biên giới, chia sẻ thông tin và phối hợp ứng phó giúp bổ sung cho nỗ lực từng nước. Hai cách giải thích làm rõ vì sao liên kết cần công việc chung cụ thể. Về triển vọng, SGK nhấn mạnh khả năng tăng chiều sâu liên kết, củng cố vị thế và mở rộng quan hệ đối tác. Triển vọng cần gắn với đoàn kết, đồng thuận và thực hiện cam kết; không phải kết quả chắc chắn chỉ vì có một văn kiện hoặc dự báo.

SGK nêu định hướng làm sâu hợp tác sau 2015 và mốc 2020 nhất trí xây dựng tầm nhìn sau 2025. Thông tin bổ sung từ văn kiện ASEAN: ngày 26-5-2025, các nhà lãnh đạo thông qua Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045 cùng các kế hoạch chiến lược, tiếp nối khuôn khổ 2025. Tầm nhìn 2045 định hướng một ASEAN có khả năng thích ứng, đổi mới, năng động và lấy người dân làm trung tâm. Mốc thông qua, tên tầm nhìn và thời hạn của mục tiêu là những thông tin khác nhau. Không dùng 2045 để nói mọi mục tiêu đã hoàn thành năm 2025.