Tín ngưỡng thờ Mẫu và giá trị văn hoá

**Nguồn gốc và sự đa dạng của tín ngưỡng thờ Mẫu** Tín ngưỡng **thờ Mẫu** gắn với đời sống cư dân nông nghiệp, được hình thành từ những tín ngưỡng bản địa thờ nữ thần, Mẫu thần và tiếp nhận ảnh hưởng của Đạo giáo. Quá trình giao lưu tạo nên nhiều dạng thức, cách thờ và không gian thực hành. SGK giới thiệu hai hệ thống chính: thờ **Mẫu thần** và thờ **Mẫu Tam phủ, Tứ phủ**. Các vị được tôn thờ có thể gắn với truyền thuyết hoặc những người được cộng đồng ghi nhớ công lao. Khi giới thiệu nguồn gốc của một vị Mẫu cần nêu rõ thông tin đến từ truyền thuyết, thần tích hay tài liệu lịch sử. | Không gian văn hoá trong SGK | Ví dụ được giới thiệu | |---|---| | Miền Bắc | Thánh Mẫu Liễu Hạnh, thực hành Mẫu Tam phủ, Tứ phủ; Phủ Giày ở Ninh Bình. | | Miền Trung | Thiên Y A Na ở Khánh Hoà và những dạng thức thờ nữ thần, Mẫu thần. | | Miền Nam | Bà Chúa Xứ, Bà Đen, Bà Thiên Hậu và các dạng thức thờ nữ thần. | Các ví dụ thể hiện sự phong phú của tín ngưỡng, không có nghĩa mỗi miền chỉ tồn tại một dạng thức. SGV cho thấy một vị nữ thần có thể được cộng đồng tiếp nhận, phối thờ trong nhiều không gian văn hoá khác nhau. **Thực hành và những giá trị văn hoá** Thờ Mẫu thể hiện sự đề cao người mẹ, người phụ nữ và những khát vọng về cuộc sống bình yên, sức khoẻ, phúc lộc. Các mong ước ấy cần được trình bày như niềm tin và nguyện vọng của cộng đồng. Việc thực hành gắn với đền, phủ, miếu và các lễ hội. Những yếu tố như trang phục, âm nhạc, hát chầu văn, múa và diễn xướng kết hợp với nhau, lưu giữ nhiều giá trị nghệ thuật dân gian. Vì vậy, tìm hiểu tín ngưỡng thờ Mẫu cần chú ý cả ý nghĩa tinh thần lẫn cách cộng đồng sáng tạo, truyền lại văn hoá. **Di sản được UNESCO ghi danh năm 2016** Năm **2016**, **Thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ của người Việt** được UNESCO ghi danh vào Danh sách Di sản văn hoá phi vật thể đại diện của nhân loại. Đối tượng ghi danh là một thực hành văn hoá của cộng đồng. Cần dùng đúng tên di sản, tránh đồng nhất với một công trình kiến trúc riêng lẻ. Theo SGV và thông tin của Cục Di sản văn hoá, thực hành Tam phủ gắn với các miền **trời, sông nước, rừng núi**. Giá trị của di sản còn nằm ở sự kết hợp nghệ thuật và việc lưu truyền hiểu biết, bản sắc trong cộng đồng. Phủ Giày là một không gian tiêu biểu để tìm hiểu, nhưng di sản được thực hành ở nhiều địa phương. **Quan sát một trường hợp cụ thể** Chọn tư liệu hoặc một địa điểm phù hợp, ghi tên cơ sở, đối tượng thờ, hoạt động quan sát được, thành phần tham gia và nguồn giải thích. Có thể tìm yếu tố âm nhạc, trang phục hoặc diễn xướng được giới thiệu trong tư liệu, sau đó nêu vai trò của chúng trong việc truyền lại văn hoá. Giữ rõ phạm vi: quan sát một hoạt động tại một nơi chưa đủ mô tả mọi dạng thức thờ Mẫu. Khi sử dụng ảnh nghi lễ, cần chú thích thời gian, địa điểm và xuất xứ, đồng thời tôn trọng cộng đồng đang thực hành di sản.

Quan sát các hình trong SGK, xác định tên đối tượng thờ và địa điểm theo chú thích. So sánh ví dụ ở các miền để nhận ra sự đa dạng. Địa danh trong sách hiện hành như Phủ Giày ở Ninh Bình cần được đọc đúng bối cảnh; một địa điểm có thể xuất hiện với tên tỉnh cũ trong tài liệu viết trước khi sắp xếp địa giới.

Cục Di sản văn hoá giới thiệu việc ghi danh năm 2016 và những giá trị của thực hành. Tìm thông tin cho thấy di sản gắn với cộng đồng, nhiều loại hình nghệ thuật và sự lưu truyền hiểu biết.