Những bài học thành công của Nhật Bản

**Từ điều kiện lịch sử đến bài học** Thành công của Nhật Bản là kết quả tổng hợp nhiều yếu tố, được hình thành, phát huy trong những hoàn cảnh cụ thể. Rút ra bài học cần giải thích cơ chế tác động và điều kiện vận dụng, thay vì sao chép nguyên một mô hình. **Con người và giáo dục** Đầu tư giáo dục, đào tạo tạo nguồn nhân lực có trình độ, kĩ năng và khả năng thích ứng. Ý chí vươn lên, kỉ luật, tiết kiệm, tinh thần học hỏi được phát huy trong tổ chức lao động và đời sống. Bài học là nâng chất lượng con người đi cùng điều kiện học tập, làm việc và cơ hội phát huy năng lực. Không giải thích thành công như đặc tính có sẵn của mọi người thuộc một dân tộc; cần thấy vai trò của giáo dục, tổ chức và hoạt động thực tế. **Vai trò của Nhà nước** Nhà nước đề ra chiến lược, điều phối và hỗ trợ các ngành then chốt, tạo điều kiện cho kinh tế tư nhân, ngành công nghiệp mới. Kết quả phụ thuộc vào sự phù hợp của chính sách và khả năng thực hiện, điều chỉnh theo tình hình. Khi vận dụng, cần xuất phát từ nguồn lực, mục tiêu của nơi áp dụng. Một chính sách có hiệu quả trong bối cảnh nhất định không có nghĩa giữ nguyên mãi vẫn đạt cùng kết quả; những giai đoạn khó khăn của Nhật Bản cũng cho thấy yêu cầu điều chỉnh. **Tổ chức, quản lí sản xuất và khoa học–kĩ thuật** Doanh nghiệp chú trọng đào tạo tay nghề, tổ chức làm việc và nâng chất lượng sản phẩm. Tiếp nhận phát minh, sáng chế và ứng dụng kĩ thuật tạo điều kiện tăng năng suất, hạ giá thành, nâng sức cạnh tranh. Những mặt này liên hệ với nhau: có thiết bị mới cần người vận hành; có người có kĩ năng cần cách tổ chức phù hợp; kết quả cần được đánh giá để tiếp tục cải tiến. Bài học về kĩ thuật vì thế gắn với con người và quản lí. **Văn hoá và khả năng tiếp nhận cái mới** SGK nhấn mạnh truyền thống hiếu học, ý chí vượt khó, sự nhạy bén với cái mới và trách nhiệm đối với cộng đồng. Gìn giữ bản sắc không đồng nghĩa khép kín. Việc tiếp nhận có chọn lọc giúp kết hợp giá trị truyền thống với những phương thức mới để phát triển. **Vận dụng có lí giải** Có thể chọn bài học đào tạo nhân lực, nâng kỉ luật làm việc, cải tiến quản lí, ứng dụng khoa học hoặc giữ gìn bản sắc. Lựa chọn cần nêu vấn đề thực tế, căn cứ từ lịch sử Nhật Bản, điều kiện vận dụng và cách đánh giá. Ví dụ, một nhóm học tập có thể xác định khó khăn là trễ tiến độ. Hướng vận dụng là phân công rõ, thống nhất lịch, tự học kĩ năng cần thiết và kiểm tra kết quả từng tuần. Đây là tình huống minh hoạ ở phạm vi nhỏ, không được dùng để khẳng định đã áp dụng một chính sách phát triển quốc gia. Nhận xét về bài học có thể khác nhau nếu có lí giải và dẫn chứng phù hợp. Điều cần chứng minh là quan hệ giữa kinh nghiệm lịch sử với vấn đề đang giải quyết, cùng những giới hạn của việc chuyển kinh nghiệm sang hoàn cảnh mới.

Đọc các nội dung về Nhà nước, tổ chức quản lí, khoa học và văn hoá trong SGK. Với mỗi nội dung, viết một câu giải thích vì sao có thể góp phần phát triển. Khi chọn một kinh nghiệm để vận dụng, nêu điều kiện cần có ở nơi áp dụng và điều gì cần điều chỉnh cho phù hợp.