Cải cách ở Xiêm và việc giữ nền độc lập

Giữa thế kỉ XIX, Xiêm đứng trước nguy cơ xâm lược của thực dân phương Tây. Từ năm **1851**, vua Ra-ma IV chủ trương mở cửa, giao thương. Từ năm **1868**, dưới thời Ra-ma V, cải cách được đẩy mạnh trên nhiều lĩnh vực. | Lĩnh vực, ví dụ | Biện pháp tiêu biểu | |---|---| | Kinh tế, sản xuất | Đầu tư công nghiệp, đường sắt; giảm thuế nông nghiệp, đổi mới quản lí ruộng đất. | | Hành chính, quản lí | Cải cách bộ máy theo mô hình phương Tây từ năm 1892. | | Giáo dục, chương trình | Công bố chương trình giáo dục năm 1898 sau khảo sát ở châu Âu. | | Ngoại giao, quan hệ | Công du châu Âu năm 1897; đàm phán và chấp nhận nhượng bộ để bảo vệ độc lập. | Về kinh tế, chính sách miễn trừ và giảm thuế nông nghiệp được thực hiện năm **1874**; quy định quản lí ruộng đất hiện đại được ban hành vào đầu thế kỉ XX. Về đối ngoại, chuyến công du năm 1897 nhằm tìm cách xoá bỏ các hiệp ước bất bình đẳng. Chính phủ Xiêm đồng thời phải nhượng bộ một số vùng lãnh thổ thuộc ảnh hưởng của mình cho Pháp và Anh. Các biện pháp kinh tế góp phần thúc đẩy sản xuất, giao thương và xuất khẩu. Đổi mới bộ máy hành chính, giáo dục làm tăng khả năng quản lí và chuẩn bị nhân lực. Những chuyển biến ấy tạo **thực lực trong nước**, giúp chính phủ có điều kiện thực hiện đường lối ngoại giao mềm dẻo trước sức ép bên ngoài. Hoàn cảnh quốc tế cũng có vai trò: Xiêm nằm giữa các khu vực thuộc địa của Anh và Pháp, trở thành vùng đệm và có điều kiện tận dụng sự cạnh tranh giữa hai cường quốc. Giữ được độc lập là kết quả kết hợp cải cách, ngoại giao với hoàn cảnh cụ thể ấy. **Kết quả và ý nghĩa:** Xiêm tránh trở thành thuộc địa, phát triển theo con đường tư bản chủ nghĩa và từng bước hội nhập với thế giới. **Giới hạn:** vẫn phải chịu các hiệp ước bất bình đẳng, nhượng bộ quyền lợi, một số vùng ảnh hưởng và lệ thuộc phương Tây ở nhiều mặt. Giữ được độc lập không đồng nghĩa hoàn toàn tự chủ trong mọi lĩnh vực.

Lập một đoạn giải thích theo ba bước: chọn một biện pháp trong nước; nêu tác động của biện pháp ấy; chỉ ra vì sao nguồn lực tốt hơn tạo điều kiện thực hiện đối ngoại. Ví dụ, khuyến khích sản xuất và giao thông góp phần phát triển kinh tế, từ đó tăng thực lực của nhà nước trong ứng phó với sức ép bên ngoài. Bổ sung yếu tố hoàn cảnh: Xiêm ở giữa các khu vực ảnh hưởng của Anh và Pháp, có điều kiện tận dụng mâu thuẫn giữa hai cường quốc. Hoàn cảnh đó mở ra khả năng ứng xử, còn cải cách và ngoại giao là những hoạt động chủ động của chính phủ Xiêm. Không thay cả quá trình bằng một nguyên nhân duy nhất. Khi đối chiếu với phần lớn các nước Đông Nam Á, dùng cùng tiêu chí: tình trạng độc lập, biện pháp ứng phó và mức độ chi phối từ bên ngoài. Kết luận cần phân biệt giữ được độc lập với không phải chịu bất kì nhượng bộ nào.