Các chặng phát triển của ASEAN

| Thời kì | Nét chính | |---|---| | 1967–1976 | Xây nền móng, lòng tin | | 1976–1999 | Ổn định, mở rộng hợp tác | | 1999–2015 | Hoàn thiện cơ cấu, liên kết | | Từ 2015 | Xây dựng Cộng đồng ASEAN | Năm 1971, ASEAN ra Tuyên bố về Khu vực Hoà bình, Tự do và Trung lập. Tuyên bố Ba-li II năm 2003 là dấu mốc trong quá trình hướng tới cộng đồng. Những văn kiện cụ thể giúp giải thích nét nổi bật của từng thời kì. Ở giai đoạn đầu, xây dựng lòng tin giúp tạo nền tảng để những nước còn bất đồng có thể hợp tác. Khi quan hệ chính trị ổn định hơn, hợp tác kinh tế và mở rộng quan hệ có điều kiện phát triển. Việc tiếp tục hoàn thiện cơ cấu, khuôn khổ pháp lí giúp tổ chức triển khai những mục tiêu chung.

Hiệp ước Thân thiện và Hợp tác ở Đông Nam Á (TAC) năm 1976 góp phần củng cố nguyên tắc tôn trọng độc lập, chủ quyền, không can thiệp và giải quyết bất đồng hoà bình. Đây là dấu mốc về nền tảng quan hệ giữa các nước. Thoả thuận Khu vực Mậu dịch tự do ASEAN (AFTA) năm 1992 thuộc hợp tác kinh tế. Diễn đàn Khu vực ASEAN (ARF) năm 1994 là cơ chế đối thoại về chính trị–an ninh. Hiến chương ASEAN kí năm 2007 tạo cơ sở pháp lí, khuôn khổ thể chế cho tổ chức. Không dùng các tên gọi thay thế cho nhau. Khi giải thích phát triển, cần nêu văn kiện hoặc cơ chế giúp giải quyết vấn đề nào, thay vì chỉ kể một danh sách chữ viết tắt.

Chẳng hạn, TAC năm 1976 xác định những nguyên tắc như tôn trọng chủ quyền, không can thiệp và giải quyết bất đồng hoà bình; ARF từ năm 1994 tạo kênh đối thoại chính trị–an ninh. Nguyên tắc giúp định hướng cách ứng xử, còn diễn đàn tạo điều kiện trao đổi, xây dựng lòng tin. Từ hai dẫn chứng có thể giải thích đóng góp vào môi trường ổn định, qua đó tạo điều kiện cho thương mại, đầu tư và giao lưu. Lập luận cần kết nối một cơ chế với tác động mà nó hướng tới, đồng thời giữ nhận xét có phạm vi. Ghi nhận đóng góp không có nghĩa khẳng định mọi bất đồng hoặc xung đột ở khu vực đã được xoá bỏ.