Sinh trưởng và kiểm soát vi sinh vật

Trong nuôi cấy không liên tục, không bổ sung môi trường mới và không lấy sản phẩm ra: | Pha | Dạng đường cong số tế bào sống | Diễn biến chính | |---|---|---| | Tiềm phát | Gần ngang | Tế bào thích nghi, tổng hợp thành phần; chưa tăng số lượng rõ | | Lũy thừa | Tăng gần đường thẳng trên trục $\log_{10}$ | Phân chia đều, số lượng tăng theo cấp số nhân | | Cân bằng | Gần ngang | Số sinh ra xấp xỉ số chết; dinh dưỡng giảm, sản phẩm bất lợi tích lũy | | Suy vong | Giảm | Số chết lớn hơn số sinh ra | Đoạn ngang ở pha tiềm phát không có nghĩa tế bào ngừng chuyển hóa; đoạn ngang ở pha cân bằng không có nghĩa mọi tế bào đều dừng hoạt động. Khi đọc đồ thị phải kiểm tra trục tung là tế bào sống hay tổng số tế bào.

| Hệ nuôi | Dòng vật chất | Vì sao mật độ có thể ổn định? | |---|---|---| | Không liên tục | Không thêm môi trường mới, không lấy dịch ra | Pha cân bằng xuất hiện khi điều kiện trong bình dần hạn chế | | Liên tục | Thêm môi trường mới và lấy một phần dịch nuôi ra | Tốc độ tạo tế bào có thể cân bằng với tốc độ tế bào bị lấy ra | Mật độ ổn định trong hệ liên tục không đồng nhất với pha cân bằng do cạn dinh dưỡng trong bình kín. Thời điểm thu còn phụ thuộc sản phẩm cần lấy.

| Yếu tố | Tác động cần hiểu đúng | |---|---| | Nhiệt độ, pH | Ảnh hưởng enzyme, màng và chuyển hóa; mỗi nhóm có khoảng thích hợp riêng | | Nước và nồng độ chất tan | Nước cần cho hoạt động; môi trường ưu trương có thể làm tế bào mất nước | | Carbon, nitrogen, khoáng | Phải phù hợp với nhu cầu của chủng | | Nhân tố sinh trưởng | Chất cần thiết mà một chủng có thể không tự tổng hợp được | Khuyết dưỡng không đồng nghĩa dị dưỡng. Nhiệt độ thấp thường làm chậm hoạt động nhưng không tự chứng minh mọi tế bào đã chết.

Phân đôi và nảy chồi làm tăng số tế bào. Nhiều nấm tạo bào tử sinh sản. Ngược lại, một tế bào vi khuẩn tạo một nội bào tử rồi nảy mầm trở lại thành một tế bào không làm tăng số cá thể; nội bào tử chủ yếu giúp tồn tại khi điều kiện bất lợi. Trao đổi vật chất di truyền qua tiếp hợp cũng không phải một lần tăng số tế bào.

Kháng sinh có thể ức chế các hoạt động của vi khuẩn như tạo thành tế bào hoặc tổng hợp protein. Khi vi khuẩn mang đặc điểm kháng phù hợp, thuốc kém hiệu quả với chúng; đây là sự kháng của vi khuẩn, không phải cơ thể người “quen thuốc”. Sử dụng sai hoặc quá mức góp phần thúc đẩy kháng thuốc. Bài học chỉ nêu nguyên lí, không dùng hình ảnh hay dữ liệu nuôi cấy để tự chọn thuốc hoặc liều.