Quan hệ khác loài và ổ sinh thái

Quy ước (+) là được lợi, (−) là bị hại, (0) là chưa có lợi hoặc hại đáng kể trong quan hệ đang xét. Dấu được gắn với từng loài và điều kiện cụ thể. Một loài có thể hỗ trợ loài này nhưng gây hại cho loài khác.

| Quan hệ | Dấu | Điểm nhận biết | |---|---|---| | Cộng sinh | + / + | Cùng có lợi, gắn bó chặt chẽ với sự tồn tại của nhau | | Hợp tác | + / + | Cùng có lợi, nhưng không nhất thiết phải sống cùng nhau | | Hội sinh | + / 0 | Một loài được lợi, loài kia không chịu ảnh hưởng đáng kể | Cộng sinh và hợp tác cùng mang dấu +/+, nên chỉ có dấu chưa đủ phân biệt. Cần đọc thêm mức độ phụ thuộc. Trong các tình huống SGK, mối và vi sinh vật hỗ trợ tiêu hóa cellulose trong ruột là ví dụ cộng sinh; trường hợp hai loài cùng có lợi nhưng vẫn sống độc lập được giúp nhận ra hợp tác.

| Quan hệ | Dấu | Điểm nhận biết | |---|---|---| | Cạnh tranh | − / − | Tranh nguồn sống chung đang hạn chế | | Sinh vật ăn sinh vật khác | + / − | Một bên dùng bên kia hoặc một phần cơ thể bên kia làm thức ăn | | Kí sinh | + / − | Sống trên hoặc trong vật chủ, lấy dinh dưỡng và gây hại | | Ức chế | 0 / − | Hoạt động của một loài gây bất lợi cho loài khác, loài gây tác động không hưởng lợi đáng kể trong quan hệ xét | Dấu +/− cũng chưa đủ để phân biệt ăn sinh vật khác và kí sinh. Xem cách sống và lấy thức ăn. Cạnh tranh không có nghĩa hai loài nhất thiết bị hại bằng nhau hoặc cùng bị loại bỏ.

Nơi ở trả lời sinh vật sống ở đâu. Ổ sinh thái nói tới tập hợp các giới hạn và điều kiện sinh thái mà loài có thể sống, cùng cách sử dụng nguồn sống: thức ăn, thời gian hoạt động, vị trí kiếm ăn và các yếu tố liên quan. Hai loài ở cùng một cây có thể kiếm ăn ở tầng khác nhau hoặc vào thời điểm khác nhau. Chúng có chung nơi ở nhưng ổ sinh thái không hoàn toàn trùng nhau. Khi hai loài dùng chung một nguồn sống hạn chế, phần trùng nhau tạo khả năng cạnh tranh. Phân hóa ổ sinh thái làm giảm mức trùng lặp ấy, góp phần giúp các loài cùng tồn tại. Không hiểu rằng các loài “thỏa thuận chia phần” hoặc tự thay đổi theo mong muốn.

Loài ngoại lai xuất hiện ngoài vùng phân bố tự nhiên của nó do được đưa tới trực tiếp hoặc gián tiếp. Một số loài phát triển, lấn chiếm và gây hại cho sinh vật bản địa, trở thành ngoại lai xâm hại. Không đồng nhất mọi loài ngoại lai với loài xâm hại. Việc đưa sinh vật vào tự nhiên cần được quản lí; không tự thả sinh vật nuôi vào ao, hồ để thử tác động. Bảo vệ nơi sống, hạn chế ô nhiễm và khai thác quá mức giúp giữ các quan hệ trong quần xã.