Nhiễm sắc thể và sự phân li trong phân bào

Ở sinh vật nhân thực, DNA liên kết với protein, trong đó có histone. Một đoạn DNA quấn quanh lõi histone tạo nucleosome; các nucleosome tiếp tục được tổ chức và cuộn gấp, giúp DNA nằm gọn trong nhân. Khi phân bào, mức co xoắn tăng giúp NST phân li thuận lợi. Trong mô hình tổ chức thường học, ta đi từ DNA → nucleosome → các mức cuộn gấp của chất nhiễm sắc → chromatid. Hình NST hình chữ X là trạng thái đã nhân đôi và co xoắn; NST không giữ hình dạng này suốt vòng đời tế bào. Gene nằm tại vị trí xác định trên NST, gọi là **locus**. Trên hai NST tương đồng, cùng một locus có thể mang hai allele giống hoặc khác nhau. Chẳng hạn A và a là hai allele của cùng gene, không phải hai gene ở hai vị trí tuỳ ý.

| Khái niệm | Cách nhận biết | |---|---| | NST đơn | Một chromatid, chứa một phân tử DNA mạch kép | | NST kép | Hai chromatid chị em gắn ở tâm động; vẫn tính là một NST | | Cặp tương đồng | Hai NST có các locus tương ứng; một chiếc từ bố, một chiếc từ mẹ | Trước nhân đôi, một cặp tương đồng gồm hai NST đơn. Sau nhân đôi, cặp đó gồm hai NST kép, tức bốn chromatid. Hai chromatid của cùng một NST kép không phải một cặp tương đồng. Trong mô hình SGK về mức xoắn cực đại ở kì giữa, một chromatid có đường kính khoảng **700 nm**. Đây là kích thước của mô hình ở trạng thái co xoắn mạnh, không phải đường kính cố định ở mọi pha.

| Giai đoạn | Thành phần phân li | |---|---| | Giảm phân I | Hai NST tương đồng | | Giảm phân II | Hai chromatid chị em | DNA chỉ nhân đôi một lần trước hai lần phân bào. Giảm phân tạo tế bào đơn bội; thụ tinh kết hợp hai giao tử để khôi phục bộ lưỡng bội. Trao đổi chéo ở kì đầu I và sự phân li của các cặp NST góp phần tạo tổ hợp allele mới.