Di truyền ngoài nhân

Correns nghiên cứu sự di truyền màu lá ở cây hoa phấn. Cây có thể có cành lá xanh, lá trắng hoặc lá đốm xanh trắng. Khi chọn hoa làm mẹ từ các loại cành khác nhau, kết quả khái quát như sau: | Cành cho hoa làm mẹ | Màu lá ở đời con | |---|---| | Cành lá xanh | Lá xanh | | Cành lá trắng | Lá trắng | | Cành lá đốm | Có thể có lá xanh, trắng hoặc đốm | Trong thí nghiệm này, đổi nguồn hạt phấn không làm đổi quy luật kết quả theo loại cành mẹ. Các cây con trắng thiếu khả năng quang hợp bình thường nên khó sống lâu; bảng mô tả màu lá xuất hiện, không ngụ ý chúng đều sống và sinh sản như cây xanh.

Trong thí nghiệm cây hoa phấn, màu lá liên quan đến lục lạp. Giao tử cái cung cấp phần lớn tế bào chất cho hợp tử, nên đời con nhận lục lạp chủ yếu từ cành mẹ. | Cành mẹ | Kết quả khái quát | |---|---| | Xanh | Con thường xanh | | Trắng | Con thường trắng, khả năng sống có thể kém | | Đốm | Kết quả biến đổi do lục lạp phân bố không đều | Không suy ra tỉ lệ 3 : 1 hay 1 : 2 : 1 cho mẹ lá đốm nếu đề không cung cấp thêm dữ kiện.

| Điểm xét | Gene trong nhân ở mô hình Mendel | Gene ngoài nhân ở mô hình truyền theo mẹ | |---|---|---| | Vị trí | NST trong nhân | DNA ti thể hoặc lục lạp | | Nguồn nhận ở hợp tử | Allele từ cả bố và mẹ | Chủ yếu từ giao tử cái | | Lai thuận và nghịch | Có thể giống nhau với gene NST thường và điều kiện phù hợp | Có thể khác nhau theo bên mẹ | | Tỉ lệ phân li | Có thể suy từ phân li NST và giao tử | Không mặc định áp tỉ lệ Mendel | “Di truyền theo dòng mẹ” không có nghĩa là tính trạng chỉ có ở con cái. Con đực cũng có thể nhận gene ngoài nhân từ mẹ. Đồng thời, không phải mọi trường hợp di truyền ngoài nhân ở mọi loài đều tuyệt đối chỉ qua mẹ; bài tập cần nêu đối tượng và điều kiện.

Di truyền tế bào chất được ứng dụng trong tạo giống cây trồng, chẳng hạn dùng dòng bất dục đực tế bào chất để hỗ trợ sản xuất hạt lai. Khi đánh giá khả năng hữu thụ của con lai, còn phải xét gene trong nhân có thể phục hồi hữu thụ; không kết luận mọi đặc điểm sinh sản đều chỉ do tế bào chất của mẹ. DNA ti thể cũng được dùng trong nghiên cứu quan hệ tiến hóa và dòng mẹ. Kết quả cần được đọc cùng dữ liệu phù hợp; một đặc điểm DNA giống nhau riêng lẻ không đủ để khẳng định mọi quan hệ huyết thống.