Carbohydrate và lipid

Carbohydrate thường chứa C, H, O. Dựa vào số đơn vị đường, ta chia thành: | Nhóm | Ví dụ | Điểm cần nhớ | |---|---|---| | Đường đơn | Glucose, fructose, galactose | Không thủy phân thành đường đơn nhỏ hơn | | Đường đôi | Sucrose, maltose, lactose | Hai đơn vị đường đơn nối bằng liên kết glycosidic | | Đường đa | Tinh bột, glycogen, cellulose, chitin | Nhiều đơn vị đường liên kết thành phân tử lớn | Glucose là nguồn nguyên liệu quan trọng cho hô hấp tế bào. Sucrose gồm glucose và fructose, maltose gồm hai glucose, lactose gồm glucose và galactose. Sucrose còn là dạng đường vận chuyển phổ biến trong cây. Không phải mọi carbohydrate đều có vị ngọt hay tan tốt trong nước. Maltose gồm hai đơn vị glucose. Vì vậy, thủy phân hoàn toàn 15 phân tử maltose tạo $15\times2=30$ phân tử glucose.

| Chất | Cấu trúc khái quát | Vai trò chính | |---|---|---| | Tinh bột | Gồm amylose chủ yếu không nhánh và amylopectin có nhánh | Dự trữ ở thực vật | | Glycogen | Phân nhánh nhiều | Dự trữ ở động vật và nấm | | Cellulose | Mạch không nhánh; nhiều mạch liên kết thành sợi | Thành tế bào thực vật | Cả ba đều được tạo từ các đơn vị glucose, nhưng kiểu liên kết và cách tổ chức mạch khác nhau. Vì vậy, không thể suy ra chúng có cùng tính chất hoặc chức năng. Chitin cũng là đường đa, có đơn phân là dẫn xuất của glucose chứa nitrogen; gặp ở thành tế bào nấm và bộ xương ngoài của nhiều động vật chân khớp.

Lipid nhìn chung khó tan trong nước và có cấu trúc đa dạng. Không xếp mọi lipid vào loại polymer gồm một đơn phân lặp lại như protein hay DNA. Dầu và mỡ chỉ là những loại lipid quen thuộc, không đại diện cho mọi cấu trúc lipid.

| Nhóm | Cấu tạo khái quát | Chức năng | |---|---|---| | Triglyceride, thành phần chính của dầu và mỡ | Glycerol liên kết với ba acid béo | Dự trữ năng lượng; mỡ còn góp phần cách nhiệt, bảo vệ | | Phospholipid điển hình trong SGK | Glycerol, hai acid béo và nhóm chứa phosphate | Thành phần quan trọng của màng tế bào | | Steroid | Bộ khung bốn vòng carbon nối nhau | Cholesterol tham gia màng tế bào động vật; một số hormone có bản chất steroid | Acid béo no không có liên kết đôi C=C trong mạch carbon; acid béo không no có một hoặc nhiều liên kết đôi C=C. Dầu thường giàu acid béo không no hơn mỡ rắn. Đây là xu hướng khái quát, không phải quy tắc tuyệt đối chỉ dựa vào nguồn thực vật hay động vật. Nhóm lipid còn có các sắc tố như carotenoid. Khi gặp một phân tử mới, đọc đặc điểm cấu trúc và vai trò trong đề, không mặc định nó chỉ dự trữ năng lượng.