Chỉnh bài không chỉ sửa chính tả
Sau khi viết, đối chiếu lại yêu cầu: đã bàn đúng vấn đề, đúng phạm vi, đúng hình thức đoạn/bài và dung lượng chưa? Tiếp đó kiểm căn cứ và lập luận: có chi tiết bị thêm, trích sai hoặc dẫn chứng chưa giải thích không? Các ý có quan hệ rõ, có kết luận vượt điều đã chứng minh không?
Cuối cùng kiểm dùng từ, ngữ pháp, liên kết, dấu câu và cách trình bày. Một bài không sai chính tả vẫn có thể thiếu lí lẽ; một ý hợp lí vẫn cần được diễn đạt rõ để người đọc hiểu.
Cần dành thời gian kiểm bài trong kế hoạch làm bài, nhưng không có một tỉ lệ thời gian tối ưu cho mọi người. Khi luyện tự luận, ghi nhận phần thường chậm để điều chỉnh. Chọn đúng trắc nghiệm trong bài học không bảo đảm một mức điểm của bài viết thực tế.
Sửa kết luận và bổ sung bước giải thích
Bản viết giả định do BTVN biên soạn:
“Có ba người mượn sách ở góc đọc. Vì vậy, mọi học sinh đã thay đổi thói quen đọc. Góc đọc rất tốt.”
Câu thứ hai khái quát quá rộng. Có thể sửa thành: “Việc mượn sách cho thấy góc đọc đã được một số học sinh sử dụng.” Muốn nhận xét thói quen toàn trường, cần dữ liệu phù hợp hơn.
Câu cuối mới có lời đánh giá chung. Nếu ý đang bàn là khả năng tiếp cận sách, cần giải thích căn cứ về vị trí, thời điểm hoặc cách mượn thuận tiện khi ngữ liệu đã cung cấp; không tự bịa để lấp chỗ thiếu.
Hai việc sửa đều liên quan nội dung và mức độ suy luận. Đổi dấu câu, dùng từ có vẻ hay hoặc viết dài thêm không tự giải quyết được chúng.
Củng cố kiến thức
Lỗi chính của câu “mọi học sinh đã thay đổi thói quen đọc” là gì?
Đúng: phạm vi kết luận rộng hơn căn cứ.
Thêm lời khen không sửa suy luận.
Sắc thái trang trọng không giải quyết phạm vi dữ liệu.
Trích tác phẩm không thay dữ liệu đang thiếu.
Lời giải
Đáp án A. Ba trường hợp cho thấy một số học sinh đã mượn, chưa cho thấy mọi học sinh thay đổi thói quen. Cần thu hẹp nhận xét hoặc có thêm căn cứ phù hợp, không chỉ làm câu có vẻ hay hơn.
Củng cố kiến thức
Cách chỉnh câu “Góc đọc rất tốt” nào phù hợp khi bàn khả năng tiếp cận sách?
Lặp lời khen không bổ sung lí lẽ.
Không được giả số liệu là thật.
Đúng: làm rõ lí do của nhận xét bằng căn cứ phù hợp.
Cảm xúc không thay bước giải thích cần thiết.
Lời giải
Đáp án C. Nhận xét cần cho biết tốt ở phương diện nào và vì sao. Căn cứ phải đúng ngữ liệu hoặc nguồn đã kiểm, rồi được nối với khả năng tiếp cận; không lấp thiếu hụt bằng lời lặp hay dữ kiện bịa.