Từ lệnh hỏi đến căn cứ
Những yêu cầu như chỉ ra, xác định, theo văn bản thường hướng đến thông tin có thể tìm trực tiếp. Những yêu cầu giải thích, phân tích, nhận xét cần thêm bước làm rõ nghĩa, quan hệ hoặc tác dụng.
Trước hết, đọc yêu cầu về đối tượng, vị trí và số lượng: một câu, hai chi tiết, một đoạn hay toàn văn bản. Sau đó tìm căn cứ đúng phạm vi và kiểm xem đã đủ chưa. Thông tin ở một đoạn khác có thể đúng trong văn bản nhưng vẫn không đúng điều câu hỏi đang yêu cầu.
Trả lời ngắn gọn không có nghĩa bỏ phần cần thiết. Chép dài cũng không tự đầy đủ: nếu câu hỏi chỉ yêu cầu một bằng chứng, cần xác định đúng bằng chứng ấy, không đưa cả nhận định và nhiều câu không liên quan.
Phân biệt nhận định với chi tiết làm căn cứ
Ngữ liệu giả định do BTVN biên soạn:
“Góc đọc mới giúp sách đến gần học sinh hơn. Sáng thứ hai, ba học sinh đã mượn sách tại góc đọc trước giờ vào lớp. Nhóm phụ trách đang ghi nhận nhu cầu để điều chỉnh danh mục sách.”
Nếu hỏi câu văn chứa bằng chứng cho việc học sinh sử dụng góc đọc, cần chọn câu thứ hai: nó nêu hành động mượn sách và thời điểm cụ thể. Câu thứ nhất là nhận định; câu thứ ba nói việc đang làm để điều chỉnh.
Nếu hỏi hoạt động đang được nhóm phụ trách thực hiện, cần chọn thông tin ở câu thứ ba. Cùng một đoạn, nhưng thay đối tượng hỏi thì căn cứ cần chọn cũng thay. Ba trường hợp mượn sách chưa đủ để kết luận mọi học sinh đều đọc nhiều hơn.
Củng cố kiến thức
Theo ngữ liệu giả định, câu nào chứa bằng chứng về việc sử dụng góc đọc?
Nhận định cần được phân biệt với chi tiết làm căn cứ.
Câu này nói việc ghi nhận nhu cầu.
Đúng: hành động và thời điểm là căn cứ được hỏi.
Các câu có chức năng và thông tin khác nhau.
Lời giải
Đáp án C. Câu thứ hai nêu sự việc mượn sách, phù hợp đối tượng cần tìm. Hai câu còn lại nói tác dụng khái quát và việc điều chỉnh; chép chúng không thay việc chọn đúng bằng chứng.
Củng cố kiến thức
Kết luận nào giữ đúng phạm vi của bằng chứng trong đoạn?
Đúng: giữ điều đã được kể và giới hạn suy luận.
Một số trường hợp không đại diện toàn trường.
Đang ghi nhận không có nghĩa đã hoàn thành.
Đoạn đã nêu việc mượn của ba học sinh.
Lời giải
Đáp án A. Thông tin trực tiếp cho phép nhận xét về những người và sự việc đã nêu. Thiếu dữ liệu toàn trường thì không khái quát cho tất cả, nhưng cũng không phủ nhận các trường hợp có trong đoạn.