Nhận xét cần được chứng minh và giải thích
Khi câu hỏi yêu cầu phân tích hoặc nhận xét, có thể triển khai theo mạch: nêu điều nhận ra; dẫn hay diễn giải đúng chi tiết; giải thích quan hệ khiến chi tiết hỗ trợ nhận xét.
Với chi tiết truyện, đặt nó cạnh tình huống, hành động và những chi tiết liên quan. Với biện pháp tu từ, chỉ ra biểu hiện rồi giải thích nghĩa, sắc thái hoặc tác dụng trong đoạn. Không chỉ ghi làm câu văn sinh động cho mọi trường hợp.
Có thể có cách diễn đạt, cách hiểu khác nhau, nhưng phải phù hợp ngữ liệu và thuyết phục. Khả năng liên tưởng không cho phép bịa một hành động, lời nói hoặc sự kiện không có trong văn bản.
Một hành động nhỏ gợi tình cảm
Đoạn truyện giả định do BTVN biên soạn:
“Lan lấy cuốn sổ của mẹ từ ngăn bàn. Thấy góc trang bị gập, Lan vuốt lại thật nhẹ rồi đặt cuốn sổ vào túi vải. Ngoài cửa, tiếng gọi đã vang lên lần thứ hai.”
Có thể nhận xét Lan nâng niu cuốn sổ gắn với mẹ. Căn cứ là hành động vuốt nhẹ và cất vào túi vải. Đặt cạnh tiếng gọi lần thứ hai, sự chăm chút được làm nổi bật: dù có lời thúc giục bên ngoài, Lan vẫn dành chú ý cho cuốn sổ.
Chi tiết chưa cho biết mẹ đã mất, Lan sắp đi xa hoặc ai gọi. Không thêm các sự kiện ấy để làm lời phân tích xúc động hơn. Ý nghĩa cần xuất phát từ điều đoạn thực sự cho thấy.
Củng cố kiến thức
Nhận xét nào có căn cứ rõ trong đoạn giả định?
Đoạn không cho biết điều này.
Có túi vải chưa xác định một chuyến đi xa.
Gọi lần thứ hai chưa đủ xác định trạng thái giận.
Đúng: nhận xét nối trực tiếp với hai hành động.
Lời giải
Đáp án D. Vuốt nhẹ góc trang và đặt vào túi vải cho thấy cách giữ gìn cuốn sổ. Ba phương án khác thêm sự kiện hoặc trạng thái chưa được xác định trong đoạn; không thể lấy chúng làm căn cứ chắc chắn.
Củng cố kiến thức
Tiếng gọi lần thứ hai góp phần làm rõ chi tiết chăm chút theo cách nào?
Không có căn cứ cho một quy luật hoặc sự đe dọa.
Đúng: giải thích quan hệ giữa hai chi tiết.
Đoạn không xác định khả năng nghe của Lan.
Không có dữ kiện về thời gian rời nhà.
Lời giải
Đáp án B. Chi tiết được đọc trong quan hệ: lời gọi lặp lại bên ngoài, hành động nhẹ và cẩn thận bên trong. Quan hệ ấy làm nổi sự chú tâm, không tự cung cấp những sự kiện khác về cuộc đời nhân vật.