Kiểm sự việc trước khi trình bày ý kiến
Sự việc có tính thời sự gắn một việc thực tế, thời gian, địa điểm, người liên quan cụ thể và đang được quan tâm ở thời điểm nói. Vấn đề chung như bảo vệ môi trường không tự là một sự việc cụ thể. Chọn tin phù hợp lứa tuổi, kiểm nguồn và thời điểm; tách thông tin nguồn nói với nhận xét riêng.
Chuẩn bị phần mở đầu giới thiệu sự việc, phần triển khai nói điều đã biết và ý kiến kèm căn cứ, phần kết nêu ý nghĩa hoặc hướng giải quyết. Nếu dùng ảnh, kiểm ảnh đúng sự việc, nguồn và thời gian; không dùng hình minh hoạ như bằng chứng trực tiếp.
Người nghe ghi ý chính, căn cứ và điều cần làm rõ. Có thể hỏi nguồn, quan hệ nguyên nhân hoặc tính khả thi; tóm tắt đúng ý trước khi phản hồi. Giọng nói tự tin và hình đẹp hỗ trợ trình bày, không tự chứng minh thông tin đúng.
Ví dụ chuẩn bị từ một bản tin chưa đủ thông tin
Tình huống giả định do BTVN biên soạn, không bản tin thời sự thật:
Nhóm nhận một ảnh ghi “trồng cây ở sân trường”, nhưng chưa có ngày, tên trường hoặc nguồn xác nhận. Chưa thể giới thiệu đó là hoạt động của trường mình vừa diễn ra. Cần tìm bản tin gốc, kiểm ai tổ chức, thời gian, địa điểm và nội dung; nếu chưa kiểm được, chọn một nguồn khác rõ hơn.
Sau khi có tin xác thực, bài nói tách: việc nguồn ghi nhận; ý kiến về ý nghĩa hoạt động; đề xuất theo dõi, chăm sóc phù hợp sau trồng. Nếu chưa có số liệu cây sống, không nói hoạt động đã thành công tuyệt đối. Người nghe có thể hỏi ai thực hiện chăm sóc và thông tin kết quả lấy từ đâu.
Ví dụ này hướng dẫn cách kiểm và lập bài nói, không cung cấp một sự việc thật để nhận là tin đã xác minh.
Củng cố kiến thức
Vì sao ảnh trong ví dụ chưa đủ để giới thiệu hoạt động trường mình vừa diễn ra?
Ảnh có thể hỗ trợ khi được kiểm đúng.
Màu sắc không xác định nguồn.
Đúng: thiếu căn cứ định danh sự việc.
Có thể dùng ảnh phù hợp, nhưng phải kiểm.
Lời giải
Đáp án C. Ảnh có thể cho thấy một hoạt động trồng cây nhưng chưa xác định đó là trường nào và diễn ra khi nào. Kết luận trường mình vừa thực hiện vượt điều đã biết; cần kiểm nguồn trước khi trình bày.
Củng cố kiến thức
Câu hỏi nào giúp người nghe đánh giá căn cứ và tính khả thi?
Đúng: hỏi vào nguồn và điều kiện của đề xuất.
Tính từ không thay căn cứ.
Bỏ thông tin làm khó kiểm sự việc.
Không nhận đồng thuận chưa có.
Lời giải
Đáp án A. Nguồn giúp kiểm thông tin kết quả, người theo dõi giúp xét khả thi của đề xuất. Phản hồi như vậy hướng vào nội dung bài nói; giọng tự tin hoặc lời khen không thay hai điều ấy.