Một sự việc cần thời gian và nguồn
Vấn đề là điều cần bàn như cách thông báo hoạt động; sự việc là một việc cụ thể đã xảy ra ở thời gian, nơi chốn xác định. Bài nói về sự việc thời sự cần chọn một việc có thông tin thật đã kiểm, tác động tới cộng đồng; không tự tạo tin rồi giới thiệu như có thật.
Mở đầu giới thiệu sự việc, thời điểm và nguồn. Triển khai giải thích bản chất, tác động bằng thông tin có căn cứ, tách phần đã biết với đánh giá, điều còn chưa rõ. Nêu quan điểm và cách ứng xử phù hợp; kết thúc khái quát, mời trao đổi. Tranh ảnh hỗ trợ phải cùng sự việc, có nguồn, không ảnh cũ ghép gây hiểu nhầm.
Người nghe cần ghi ý chính, nhận ra căn cứ thiếu, không liên quan hoặc kết luận vượt phạm vi. Có thể hỏi lịch sự nguồn, cách xác định thông tin, lí do giải pháp phù hợp. Không đồng tình vẫn phản hồi vào nội dung. Câu chọn đáp án kiểm phương pháp, không thay việc thầy cô góp ý bài nói thực tế.
Ví dụ đặt câu hỏi vào đúng chỗ thiếu
Tình huống nghe giả định do BTVN biên soạn, không là một tin thật:
Một người nói: “Tuần vừa rồi, hoạt động của nhóm đổi lịch. Một thành viên chưa được báo nên đến theo giờ cũ. Vì vậy mọi nhóm trong trường đều cần đổi toàn bộ cách tổ chức.”
Người nghe có thể hỏi: “Thông tin một thành viên được xác nhận từ đâu? Lịch thay đổi lúc nào và bằng kênh nào? Một trường hợp trong nhóm đã đủ kết luận cho mọi nhóm chưa?” Những câu hỏi kiểm nguồn, diễn biến và phạm vi, không chế giễu người nói.
Trong bài nói thật, phải thay tình huống này bằng sự việc có nguồn, ngày và nơi cụ thể; không đọc ví dụ giả định như bản tin. Nếu mới kiểm một nhóm, nên giới hạn kết luận và cân nhắc một việc sửa tương ứng, không tự tăng quy mô cho lời nói có vẻ lớn.
Củng cố kiến thức
Người nghe nên hỏi gì để kiểm bước suy luận trong ví dụ?
Đúng: kiểm phạm vi căn cứ so với kết luận.
Mức yêu thích không xác nhận lập luận.
Không tự sửa người trong một sự việc thật.
Không liên quan tính thuyết phục nội dung.
Lời giải
Đáp án A. Người nói đi từ một trường hợp đến mọi nhóm, nên cần kiểm bước mở rộng ấy. Câu hỏi yêu cầu căn cứ đúng chỗ thiếu; cùng với kiểm nguồn, thời điểm, nó giúp nghe chủ động chứ không chỉ chấp nhận lời nói.
Củng cố kiến thức
Khi chuẩn bị bài nói thật về sự việc thời sự, cần xử lí ví dụ giả định trên thế nào?
Không có nguồn thật ấy.
Ngày tự đặt vẫn là bịa tin.
Đúng: giữ đúng vai trò minh hoạ.
Bỏ nhãn không thay bản chất nguồn.
Lời giải
Đáp án C. Ví dụ giả định giúp luyện cách hỏi, không là tin để đưa vào bài nói thật. Cần chọn việc đã xác nhận, ghi nguồn và giới hạn phần chưa biết; việc thêm ngày hoặc xoá nhãn không làm nó đáng tin.