Hỏi chủ động, nghe thực sự
Mở đầu bằng lời chào, giới thiệu vấn đề và sự đồng ý tham gia; kết thúc bằng tóm tắt điều chính, cảm ơn. Nói rõ, nhìn và giữ khoảng cách phù hợp tình huống. Người hỏi giữ hướng cuộc trao đổi nhưng đồng thời phải nghe, không chỉ lần lượt đọc câu đã chuẩn bị.
Đợi người trả lời xong một ý, nhận điều đã rõ và điều cần hỏi tiếp. Có thể đề nghị ví dụ hoặc làm rõ một từ; không hỏi vặn với thành kiến, ngắt lời liên tục hoặc ép trả lời khi người được hỏi từ chối. Nếu lạc đề, có thể lịch sự nối trở về vấn đề, không đánh giá thể diện người nói.
Ghi chép phân biệt lời được ghi nguyên với phần diễn ý và nhận xét riêng. Dùng ngoặc kép đòi giữ đúng lời; diễn ý được đổi cách trình bày nhưng không đổi mức độ, điều kiện, quan điểm của người nói. Nếu chưa chắc, hỏi xác nhận thay vì tự lấp chỗ thiếu.
Sau cuộc trao đổi, xem câu hỏi có đạt mục đích, thông tin đã đủ rõ và việc lắng nghe có hiệu quả không. Khi dùng tư liệu trong sản phẩm học, ghi nguồn cuộc trao đổi phù hợp và chỉ chia sẻ phần được đồng ý. Trắc nghiệm dưới kiểm phương pháp; không thay việc thực hành và nhận xét một cuộc phỏng vấn thật.
Ví dụ hỏi thêm và tổng kết không đổi ý
Đối thoại minh hoạ do BTVN viết, nhân vật và lời trả lời đều giả định:
Người hỏi: Khi dùng phiếu đọc, điều gì giúp trở lại một chi tiết nhanh hơn?
Người trả lời: Tôi thường ghi trang và vài từ để nhận ra đoạn. Cách ấy giúp tìm lại nhanh hơn trong cuốn đang đọc, nhưng đôi khi tôi vẫn ghi thiếu.
Người hỏi có thể tiếp: Khi phát hiện ghi thiếu, có thể bổ sung từ đâu? Câu này dựa vào câu trả lời, không đột ngột chuyển sang chấm người đọc chăm chỉ hay lười.
Tổng kết phù hợp: người trả lời dùng số trang và từ gợi nhớ để tìm lại đoạn, đồng thời thấy cần bổ sung những chỗ ghi thiếu. Không tổng kết thành ghi số trang luôn giúp mọi người đọc tốt, vì lời nói chỉ nêu một trải nghiệm và có giới hạn.
Nếu không nhớ nguyên câu, ghi theo ý và nêu là diễn ý; không đặt trong ngoặc kép một câu đã sửa rồi nhận là nguyên văn. Trước khi chia sẻ một cuộc trao đổi thật, cần kiểm thông tin và sự đồng ý của người tham gia.
Củng cố kiến thức
Người trả lời nêu đôi khi phiếu còn ghi thiếu. Câu hỏi tiếp nào đúng hướng?
Đã thêm đánh giá không có trong lời trả lời.
Không nên bỏ để đổi ý, che giới hạn.
Đúng: làm rõ một chi tiết vừa được nêu.
Ép đồng ý không khai thác trải nghiệm.
Lời giải
Đáp án C. Hỏi thêm nên dựa vào lời vừa nghe để làm rõ vấn đề. Chỗ ghi thiếu mở một hướng về thao tác sửa phiếu; không cho phép suy người trả lời lười hoặc yêu cầu đổi thông tin cho thuận ý người hỏi.
Củng cố kiến thức
Khi không nhớ nguyên lời nhưng nắm ý, nên đưa vào sản phẩm thế nào?
Đúng: tách lời nguyên với diễn ý và vẫn ghi nguồn.
Trích trực tiếp không được thêm lời mới.
Thay mức độ làm sai ý người nói.
Diễn ý vẫn cần nguồn.
Lời giải
Đáp án A. Ngoặc kép thể hiện lời trích trực tiếp, đòi độ chính xác khác phần tóm tắt. Nếu chỉ nắm ý, ghi theo ý và giữ mức độ, điều kiện của lời trả lời; kiểm lại khi cần, không dùng hình thức trích để che việc đã sửa lời.